In de zorg gaat het om leven en dood

15

Een ziekenhuiservaring (2011)

Ik heb het ziek zijn, deze zomer, in een niet al te groot ziekenhuis mogen ervaren als een zorg in het meest diepgaande menselijke spanningsveld tussen leven en dood. Daar wordt met de uiterste inspanning gewerkt voor mensen door mensen in een uiterst gecompliceerde situatie, waar menselijke fouten bijna niet te vermijden zijn.

De meest geavanceerde technologische kennis en de hoogste medische vakkundigheid worden immers gebruikt in een uiterst onberekenbare situatie van de mens in de strijd om het leven. Dat is een zorgvuldig samenspel van rationele discipline en liefdevolle menselijkheid, als een uiterst creatief samenspel dat mij doet denken aan de inspanning van een koorddanser.

Gezondheid en ziekte gaan beide om loslaten. Dit is ook geestelijk van aard en maakt ons bewust van de zin van ons leven.

Naast de technologische samenhang is er nog een ander krachtenveld in beweging van een gedisciplineerd samenspel van verantwoordelijkheden van mensen met een zeer uiteenlopende achtergrond en heel verschillende vorming. Zo is er een ‘taxibedrijf’ dat op tijd een zieke komt ophalen en weer thuisbrengt voor een onderzoek of behandeling. Zo is er een verpleegkundige die op tijd de medicijnen bij de patiënt brengt, de temperatuur opneemt, de slangetjes controleert van de apparaten en komt kijken hoe de patiënt het maakt. Daarnaast zorgt een ander team voor voeding en drank, zorgvuldig aangepast aan de zieke.

Als in de nacht iemand sterft valt er een plaats leeg en ’s morgens wordt een ander bed binnen gereden, terwijl de schoonmaak alles klaar maakt voor een volgende zieke. Artsen en specialisten komen daar tussendoor af en aanlopen om te helpen waar ze nodig zijn. Het is een uiterst gedisciplineerd samenspel van de meest uiteenlopende specialismen rondom een even gevarieerde samenstelling van zieken.

Ook de schoonmaak is een specialisme. Alles gebeurt met de grootste zorgvuldigheid in een vaak onvoorspelbare situatie, want het gaat primair om zieke mensen die ieder op een bijzondere manier zorg en aandacht nodig hebben. Er is sprake van teamwerk en een gedisciplineerde aanpak in een uiterst gecompliceerde situatie en het verbaast me dat er eigenlijk zo weinig misgaat.

Naast het technische en interactieve niveau is er op een dieper niveau nog een andere dynamiek die velen ontgaat, maar niet minder belangrijk is. Dat is de geestelijke samenhang tussen verzorgers en patiënten en tussen de zieken onderling. Zieken voelen zich vaak machteloos, eenzaam en verlaten, ze hebben veel moeite gezondheid en leven los te laten en hunkeren naar aandacht en medeleven.

Een glimlach of vriendelijk gebaar van een verpleegkundige, iemand die schoonmaakt of een andere patiënt, kan wonderen verrichten. Naast mij lag iemand die in de nacht nooit de bel kon vinden en dan met zwakke stem de zuster riep. Ik belde dan de zuster voor haar. Een ander kamergenoot maakte ik blij met een krant en een derde vroeg altijd vol belangstelling hoe het met mij ging. Er kan een innige band ontstaan van saamhorigheid en een rijk gevoel dat je niet alleen bent. Deze geestelijke rijkdom van bij elkaar te horen kan ook therapeutisch van belang zijn.

Gezondheid en ziekte gaan beide om loslaten. Dit is ook geestelijk van aard en maakt ons bewust van de zin van ons leven. Bepaalde indrukken blijven na het ontslag uit het ziekenhuis nog genezend nawerken. We beseffen dan dat het leven ons voor niets geschonken is en tot diepe dankbaarheid kan stemmen. Dat is de liefde.

Paul de Blot SJHartelijke groet,

Paul de Blot
Hoogleraar Business Spiritualiteit
Nyenrode Business Universiteit

15 REACTIES

  1. Zorg.
    Ik heb zelf 33 jaar voor mijn (chronisch) zieke moeder mogen zorgen. Ik heb veel tijd als en kind en volwassene doorgebracht in ziekenhuizen en zorginstellingen. Ondanks dat allen hun uiterste best deden miste ik in al die jaren het gevoel van oprechte aandacht voor de patiënt. Mijn ervaring is dat alle zorg buiten onszelf geprojecteerd werd, extern prima regelgeving naar protocol, maar wat ik me vaak realiseerde was waar is de mens zelf in dit proces gebleven. Tijdens het sterfbed van mijn moeder heb ik een paar nieuwe Nederlanders (verpleegsters) ontmoet op de verschillende afdelingen. Wat mij op viel was de betrokkenheid, het gevoel wat ze in hun patiënten stopte puur vanuit hun eigen cultuur, In een ver land ooit eens geboren en zo dicht bij zichzelf gebleven de overtocht naar Nederland gedaan, de verplichte inburgeringscursus genoten en met hun passie voor de mens gaan zorgen.
    Gelukkig heb ik het als kind mogen ervaren en deels (want je wordt bijna voor gek verklaard als je nog vanuit je gevoel of eigen “zijn” spreekt en ook nog gaat handelen) vast kunnen houden vanuit mijn toen nog met een pure gevoel en kijk op het leven en tijdens het ziek zijn van mijn moeder.

    Nederlanders zonder enige inburgeringscursus onze verantwoordelijkheden, ons eigen zijn, mede dank aan onze opleidingen (wat niet wil zeggen dat dit niet noodzakelijk en wenselijk blijft) de overheid die ons zo graag wil verzorgen, de zo noodzakelijke HBO diploma’s (Nederland diploma land) de verantwoordelijkheid voor onszelf en de sociale interactie buiten onszelf leggen.

    Stresscounselors nog nauwelijks erkend en daardoor nog steeds niet werkende binnen de zorg.
    Begeleiden, counselen/(creatief)coachen, counselen van mensen jong en oud in zorginstelling, ziekenhuizen. counseling begeleiding voor patiënt en nabestaanden in de laatste fase van een leven. Stress speelt een grote rol bij het ziekteverloop. Zelfs voor een ziekte zich bekend maakt. Patienten en naasten of nabestanden preventief positief managen in het ziekte, sterf, proces. De counseling van stresscounselors en patiënten alsmede hun sociale omgeving, zouden positieve ambassadeurs voor ziekenhuizen en zorginstelling kunnen zijn. De perfecte vakkennis van de hoogopgeleiden binnen de zorg is onmisbaar. Maar het gevoel en de belangrijke voorwaarden voor een zinvol leven voor onze medemens maakt een mens geestelijk en lichamelijk een stuk beter. Het zou de zorg enorm opfrissen en de kwaliteit van de sociale interactie en dus de samenwerking onderling versterken. Efficiënt naar onszelf en de mens naast ons kijken zou ondanks deze extra zorg, counseling hulp welke een andere kijk heeft op de gevoels situatie een flinke besparing opleveren binnen de zorg. Alsmede de draaglast van de verzorgende en artsen verminderen. Duurzaam communiceren vanuit de eerste levensbehoefte is verantwoord zorg leveren en resultaat gericht aan saamhorigheid werken. Een stervende (chronisch) zieke staat heel dicht bij zichzelf en wil maar een ding! Beter worden met een genezende prettige nawerking, of positief met aandacht voor zijn ziekte gehoord woren of/en met een gerust hart goed sterven en als nabestaande een rust ervaren in de verwerking bij het verlies van hun naasten.
    Iedere verandering begint met de gedachte en onze glimlach is de weg naar meer zelf rendement.
    De bijwerking van de medicijnen nemen we voor lief, de bijwerkingen voor aandacht zijn ons vreemd geworden?!

    Carin van Iersel
    Stresscounselor.

  2. De afgelopen week ben ik helaas als bezoekster ook veel in ziekenhuizen geweest. Het viel mij op dat goed te merken is dat er bezuinigd wordt. Het wordt daardoor voor degenen die in ziekenhuizen werken niet gemakkelijker om hun werk goed te doen. Het was ontzettend ontroerend om te merken dat er nog zoveel mensen met hun hart op de goede plek zijn.

    Als iemand ziek is waar je van houdt, dan is het een hele troost om te weten dat er liefdevol voor hem of haar gezorgd wordt. Niet iedereen kan beter worden. Doodgaan kan je ook op verschillende manieren doen. Als je in een ziekenhuis op een waardige manier, omringt met liefde afscheid van het leven kan nemen, dan is dat ook iets om dankbaar voor te zijn.

    Toen ik las dat u ook ziek bent geweest schrok ik daar van. Ik lees altijd met veel interesse uw column en ik heb via diverse media al veel van u geleerd. Fijn dat het weer beter met u gaat. Wie goed doet, goed ontmoet. Dat zou eigenlijk wel zo moeten werken, want goed voorbeeld doet volgen. Er zijn al veel mensen door u geïnspireerd en ik hoop dat er nog veel zullen volgen. Het is mooi om te zien hoe u altijd weer het positieve in de mensen probeert te benadrukken. Dat is liefde.

  3. Wat fijn Paul dat je weer terug bent. Die mooie columns van je gaan altijd maar gewoon door en het lijkt dan dat er met jou nooit wat aan de hand is. En natuurlijk is dat niet zo. Maar nu blijkt dat je deze gebeurtenissen die een persoonlijk beroep op je doen weer om kunt zetten in een positieve les voor ons allen. Dank daarvoor. Ad

  4. Mooi artikel, empatisch beschreven. Leven en dood draait inderdaad om welzijnzorg.
    We hebben tegenwoordig zoveel mooie mogelijkheden medemensen te verblijden.
    De techniek is daarbij een hulpmiddel, geen vervanging van empatisch vermogen.
    Het is een verschrikking dat de zorg voor vele mensen onbetaalbaar wordt gemaakt.
    Zorg/dienst verlening is en blijft toch het meest humane aspect wat mensen zichzelf en medemensen kunnen geven. Het voorkomt volgens mij het maken, cq creeeren van zorgen. Merci voor uw aandacht en empatisch vermogen.
    Fijn dat het met uw gezondheid weer beter gaat.

  5. Allereerst wens ik u een goed en voorspoedig herstel en anders een goede/verbeterde conditie.
    Complimenten en waardering voor scherpe observaties onder -lets say- niet optimale omstandigheden. Bewondering ook voor de compassievolle bewoordingen, die een goed beeld schetsen van een bijzondere werkomgeving. De onderlnge verhoudingen, communicatie en afhankelijkheid.
    Mijn samenvatting: Gezondheid is meer dan Niet-ziek-zijn en Heelkunde is Geneeskunde in Liefde.

  6. Wat fijn, Paul, dat je dit zo goed doorstaan hebt en weer opknapt! Jij weet onder alle omstandigheden een bron van liefde en wijsheid voor je medemens te zijn.
    Ik deel je bewondering voor het samenspel van alle disciplines in de zorg, gericht op de gezondheid van de patiënt. Maar bovenal is het gevoel van warmte en onderlinge verbondenheid het meest helend.
    Ik hoop je gauw weer te zien!

    met warme groet, Esther

  7. Een ongelofelijke optimistische kijken op het maken van fouten in ziekenhuizen.

    De praktijk is dat er veel fouten worden gemaakt in ziekenhuizen die op een gemakkelijke manier voorkomen kunnen worden.

  8. Prachtig om te lezen dat liefde zo,n genezende kracht heeft.
    Die komt mede ook bij u van binnenuit. Dat kan niet anders.
    Het gaat in de Care & Cure vooral om die subtiele balans tussen High Tech & High Touch.
    Mooi om van u te ervaren dat de High Touch er oprecht is.
    Dat is nog niet in alle gevallen vanzelfsprekend.
    Vandaag vernam ik dat de zorgverzekeringspremies wederom significant zullen gaan stijgen. Hoe is het echter gesteld met een beheersende High Touch op het financiële en vooral kostenbeheersing. In deze economische crisistijd groeien de bomen niet meer in de hemel, het wachten is op daden uit de zorgsector hun eigen continuïteit te gaan bewaken voor dat de zorg ook een ‘Grieks drama’ gaat worden.
    Continuïteit met liefde en betrokkenheid waarbij gepassioneerdheid voor beheersing op het financiële onderdeel een echte High Touch en doorbraak zou betekenen.
    Van harte beterschap met liefdevolle gastgenegenheid!
    Vriendelijke groet,
    Fons Bitter

  9. Imho wordt een samenleving afgerekend op de mate waarop zij zorgt vr de zwaksten en in welke mate Zij die daar daadwerkelijk voor zorgen, worden beloond.

    Chapeau heer de Blot en ik wens u een met Liefde en Gezondheid Gezegend Leven. Dan komt het Geluk met uw deemoed en compassie in gezelschap door dezelfde deur!

  10. Beste Paul,

    Goed te lezen dat u inmiddels het ziekenhuis verlaten heeft. En wat een mooie column waarin nu eens een keer waardering wordt geuit op al die hardwerkende mensen in onze gezondheidszorg. Ik wil hier graag de wens uitspreken dat wij nog lang van uw kennis en inzichten mogen genieten.

    Hartelijke groet,
    Rijk Binnekamp

  11. Dag Paul,

    Wat ben ik blij dat je weer op weg bent ‘de oude’ te worden.
    Fijn dat je je observaties nu richt op de mensen in de zorg en met bewondering en verwondering alles om je heen hebt gadegeslagen.
    Dank je en fijn dat je weer terug bent!

    Groet,
    Paul JM Elsen

  12. Gisteren stapte een clïent binnen en vertelde dat zij in de middag een afsrpaak met de Arts had omdat haar gal en galstenen opspeelde. Pittige tegenslagen en kritiek voor haar, partner en hun bedrijf raakte hun gezin nu ook privé. De druk op hun schouders is zwaar geworden. Geen moment was ik verbaasd dat haar gal opspeelde en vroeg of de uitdrukking “gal spuwen” haar bekend voor kwam. Haar lichaam prosteerde en gal zoekt een uitweg. Ik adviseerde haar om voordat zij na ziekenhuis zou gaan haar agenda bij de hand te nemen, een planning voor haar gezin zou maken.Deze te bespreken met haar arts om de vrijwel zekere ziekenhuisopname tot een moment voor lichaam en geest te maken,een ‘Time out” . Even afstand van het bedrijf, voor haar laten zorgen in plaats van verzorgen en de zorgen. Volgende week komt haar partner op adviesgesprek en gaan we een uitweg zoeken om het bedrijf een positieve wendiing te geven. Vanmorgen kreeg ik een mailtje, opvang thuis was geregeld en er was berusting en samenhorigheid.

    Daarnaast als nevenfunctie bestuurslid van een STT en vele malen meegemaakt hoe leven en dood met elkaar verbonden zijn door het werkelijke luisteren en liefde voor de mensheid. Zorg is hierbij als een rode draad aanwezig. Belangrijk blijft de betrokkenheid in de gehele linie, weten wat er speelt. De details van het leven zien zodat het geven en ontvangen in kunnen balans zijn

  13. Dag Paul en andere lezers,
    De column lezende gingen mijn gedachten terug naar twee van mijn ervaringen in een ziekenhuis. Allereerst een heilzame herinnering.Toen ik een jaar of 15 was, moest ik geopereerd worden en daarvoor enkele nachten in een ziekenhuis verblijven. Twee nachten lang had ik veel pijn waardoor ik niet kon slapen. Tegenover mij lag gelukkig een mevrouw met een warm hart. Het was een oudere zuster van de orde van Franciscanessen. Zij loodste mij met haar warme stem vol troost die nachten door. Maar ook een andere herinnering. Jaren terug was ik in het ziekenhuis voor een curettage. Een dag daarvoor had ik te horen gekregen dat mijn zwangerschap na 12 weken voorbij was. Het hartje klopte niet meer en mijn baarmoeder moest worden schoongemaakt. Uiteraard was ik daar verdrietig over. Een wat oudere verpleegkundige kwam om mij een formulier te geven wat ik in moest vullen, voordat ik voor die dag zou worden opgenomen op de afdeling. Op het formulier werd gevraagd naar eerdere ziekenhuiservaringen. Helaas had ik ong. 4 maanden daarvoor ook een miskraam gehad, waarna ik ook moest worden gecuretteerd in hetzelfde ziekenhuis. En de enige reactie van deze verpleegkundige toen ze het formulier met me doornam was ‘oh, ik zie dat je het ingreepje eerder hebt gehad’. Ik stond er perplex van maar voelde me tegelijkertijd zo kwetsbaar dat ik mijn verontwaardiging niet kon uiten. Ik wilde toch al in een hoekje wegkruipen en wat ze zei versterkte dat alleen maar. De rest van de dag heeft ze me vooral gezegd niet te treuren, ik moest het maar zien als een rotte appel die gelukkig uit de mand was gevallen. Nu ik er zo aan terug denk, krijg ik nog een brok in mijn keel. Graag zou ik met deze mevrouw nog eens terugkomen op die dag. Bij het begin van de column spreek je over menselijke fouten, wellicht heeft die zuster ook een menselijke fout gemaakt? Want hoe is dat met empathie, zo nodig in een omgeving waar mensen zich kwetsbaar voelen en zijn, niet alleen lichamelijk maar emotioneel? Ik geloof dat de hedendaagse opleidingen in de zorg bewust aandacht besteden aan de impact van bejegening, maar het vermogen tot dat mede-leven moet ook in de mens zelf aanwezig zijn. Maar goed dat mijn ervaring met deze zuster een uitzondering is en er in de zorg ook veel mensen werken vanuit liefde voor de medemens.

    Fijne dag!
    Angelique

"Wat is uw reactie op mijn artikel? Mede namens de andere lezers bedankt voor het toevoegen van uw bijdrage. Laat een reactie achter voor mij, of reageer op elkaar. Het zou mij een plezier doen. Bedankt aan alle lezers die mijn weblog verrijken met een reactie." - Paul de Blot

NB: Uw emailadres wordt nooit gepubliceerd. Reacties met meer dan één link worden eerst gecontroleerd. Link alleen naar relevante websites. Gebruik uw reactie niet voor commercie.


+ 23 = 30