Wat kost het?

11

Heel ons beleid lijkt nu te worden bepaald door één vraag: wat kost het? Of het nu over de eenheid van Europa gaat, over het onderwijs of over de zorg: alles wordt steeds meer bepaald door de “wat kost het” vraag. Een recent voorbeeld is de pensioenregeling, die uitloopt op een verbrokkeling van de eenheid en onbestuurbaarheid van de vakbond vanwege het probleem hoeveel het kost.

Een antwoord op de vraag wat werken kost, is nooit volledig in geld uit te drukken. De pensioen-geldvraag is een eenzijdige vraag van de homo economicus met een eenzijdig materialistisch mensbeeld. Maar de mens is méér dan materie, meer dan stof. We zijn als mens ook geestelijke wezens die onze spirituele rijkdom in de fysieke wereld tot uitdrukking en wasdom brengen. Uiteindelijk is alles wat we tot stand brengen een product van onze geest en niet louter een economisch resultaat. Dit wordingsproces is nooit volledig door een computer of automaat over te nemen.

Het pensioen is niet in alle culturen, in alle beroepen en in alle tijden een vanzelfsprekend begrip. Ook nu nog zijn er in Nederland beroepen waar men met plezier kan doorwerken zolang men er zin in heeft. Zolang de geest inspireert en in beweging brengt. De oude filosofie leert dat alles wat bestaat, in wording is en in beweging blijft om zichzelf in stand te houden. Een machine die niet draait gaat roesten. Stilstaand water vervuilt. Iemand die een tijd niet loopt moet weer leren lopen en wie lange tijd niet werkt moet weer leren werken.

Werken hoort bij het leven. Ik zie hoe levendige mensen na hun pensioen vaak hun vitaliteit verliezen en ik zie ook mensen die na hun pensioen juist met plezier aan iets nieuws beginnen. Wat is de pensioenleeftijd van het ouderschap, van het grootouderschap? Wanneer gaan ouders met pensioen en wat kost het?

De discussies over pensioen gaan uit van de eenzijdige vraag wat het kost in plaats van de wat de zin is van werken. De economische invalshoek gaat voorbij aan het feit dat werken tot het leven hoort. Leven kan ons verrijken, als je er plezier in hebt. Wie met plezier werkt voelt zich rijk, ook al is het zwaar lichamelijk werk.

De bewustwording van je lichamelijkheid is ook een spirituele ervaring. Daarom kan ook zwaar werken een geestelijke verrijking zijn zoals ook de fysieke inspanning van sport ons kan verrijken. Het gaat niet enkel om de kosten, maar vooral om zingeving, om plezier in het werk. Ook met een gebrekkig lichaam kan iemand nog zinvol en met plezier werken.

Paul de Blot SJHartelijke groet,

Paul de Blot
Hoogleraar Business Spiritualiteit
Nyenrode Business Universiteit

11 REACTIES

  1. Beste Paul,

    Hartelijk dank voor deze fijne column. Sinds kort volg ik je en raak ik steeds meer ‘begeistert’ door je scherpzinnigheid. Ondanks je respectabele leeftijd sta je met je heldere visie nog volop in het leven en ben je beslist een voorbeeld voor mij geworden. Zo kan het dus ook.
    In je column breng je de beperktheid van de ‘wat kost het’ vraag ter sprake.
    Heel herkenbaar maar is deze stelling eigenlijk niet van toepassing op ons hele leven?
    Mensen zoeken altijd naar houvast en als je weet wat iets kost, kun je daarmee het vraagstuk een plek geven en zonodig afsluiten.
    Jammer genoeg overheerst onze ratio vaak teveel bij deze handelswijze en wordt ons gevoel meestal genegeerd.
    Hoe prettig zou het zijn als we ons hiervan meer bewust zouden worden. Dat we hier ons waardeoordeel minder van af zouden laten hangen en ons gevoel meer ruimte zouden gunnen.
    Bedankt Paul de Blot, ik hoop dat ik nog lang van je kan/mag genieten.

  2. Beste Paul,

    Weer helemaal eens. Na veel en lang werken in een baan nu gekozen voor een periode van bezinning en reflectie. En ‘k weet nu al dat er weer een zinvolle inzet van mijn energie aankomt, maar ik op dit moment nog niet weet welke. Spannend voor mij om op deze manier nog beter achter mijn ware aard te komen en geduldig en allert luisterend naar mijn innerlijke stem te weten hoe het verder moet. Het valt me op dat je onderwerpen vaak aansluiten bij waarmee ik net op dat moment ook zelf bezig ben.

    Weer dank en hartelijke groet,
    Ad de Regt

  3. Beste Paul,
    Het is altijd weer een bron tot verder nadenken over allerlei zaken na het lezen van je column.
    Het antwoord op de vraag: Wat kost het?
    Is naar mijn idee: Een investering, niet alleen uitgedrukt in geld maar ook in ontwikkeling en kennis. Wat is de investering je waard?!
    Wat ik helaas merk in vele bedrijven, is dat er weinig ruimte wordt geboden voor ontwikkeling, persoonlijke ontwikkeling en scholing. Deze investeringen zijn op korte termijn niet altijd zichtbaar maar op de lange termijn wel degelijk waardevol.
    En ja, niet alle waardevolle dingen/zaken zijn te vertalen in geld.
    Gelukkig maar.

    Christa A. Sinay

  4. Dankjewel voor je inspirerende columns. Ik lees ze graag.
    Werken of beter gezegd dienen hoort zolang de mens bestaat bij het leven. De grootste wijzen onder de mensheid, dienen de mensheid gedurende hun hele leven. Het is de grond van hun bestaan. Zoals Adi Da Samraj zegt: I’m here to serve my devotees.” Dit dienen is niet het dienen vanuit het ego: Geven om terug te krijgen, maar geven omdat je er overvloed van hebt. Onvoorwaardelijke liefde is energie brengen. Naarmate we 27 december 2012 naderen, zullen meerdere zielen onder de mensheid dit gaan zien als de grond van hun bestaan. Het is prachtig om een Jedi te mogen zijn en alle wezens te dienen in het openen van hun hart. Dat iedereen bevrijd worden, door zijn omgeving te dienen.

  5. Beste Paul,
    Ik ben het heel erg met je eens dat de vraag wat kost het totaal niet adequaat is om een goede pensioenregeling te creëren die iedereen recht doet.
    Ik ben er voor om ons zelf als samenleving de hogere vraag te stellen : wat is de betekenis van werken voor mij, voor ons? En naar gelang de antwoorden die we krijgen zorgen dat we die persoonlijke antwoorden kunnen leven op een waardige manier.
    De politiek zou zich bezig kunnen houden met het stellen van deze vragen en het luisteren naar de antwoorden en deze dus ook leefbaar maken.
    Hetzelfde geldt voor onderwijs, zorg, overheid. Het kan slimmer, makkelijker, diverser, humaner en liefdevoller.

    Bedankt voor je heldere column.

    Marianne van den Assem

  6. Beste Paul.
    Ik lees je stukken als ondernemer regelmatig en ben er zelfs door geinspireerd geraakt.
    Hoe:
    Jouw filosofie van “spiritueel en bewust leven”heb ik nu omgwerkt tot een nieuwe begrip:”Psychisch inkomen”en dat kun je op mijn website zien (www.dickensmuseum.nl) die de aandacht onlamgs trok van de EO.Ik ben Christen met je welnemen.Ze zenden die visie uit bij de EO op 25 oktober as om tien voor half acht in het programma “Geloof en een hoop liefde”.Je ziet,jouw emails zijn dus effectief,zij leiden tot ïets”.Ik hoop ook dat die Occupybeweging die richting ingaat in Europa.Dus construktief meedenken hoe we ons beter kunnen gaan voelen en dan moeten er wel wat dinven gebeuren en dat is MIJN terrein met mijn konsumentenkamer,gesticht even na mijn desertatie.Ik heb al 250000 handtekeningen van sympathisanten hier in mijn kantoor!!(zie “Konsumentenkamer” op Google,Een soort uccupy in het KLEIN!!en ik wil iet anders want ik ben bijna 81.
    Ons begrip “psychisch inkomen”heeft betrekking op “gratis consumptie”door middel van “DOELBEWUSTE!! zintuigelijke waarneming van de realiteit ,dus de grandioze schepping waarin we tijdelijk mogen zijn.Dus genieten van de natuur.KOST niks om jouw woorden te gebruiken en je VOELT je veel beter!!!Dickens filosofie!!!Volgend jaar 2012 is het Dickensjaar,(bicentanery)want hij werd in 1812 geboren.Wij gaan daar een flinke rol in spelen volgend jaar!e
    Omdat “kennis en weten” een cummulatieve kruisbestuivng is(we weten niets zonder “de ander!”)is het misschien wel leuk voor jou te weten dat een ANDERE man van Nyenrode mij in 1976 geholpen heeft met deze gedachten in een proefshrift om te zetten aan de KUB voor de hele maatschappij.Dus dat gaat over welbevinden en de rol van welvaart in deze.(“De Maatschappelijke Waarde van de Onderneming).
    Die man was drs Otto van Veen en die werkt bij jullie als docent,hij is mijn zwager..
    Ga zo door en we lezen en leren echt wel van jou!!!
    Dr Sjef de Jong

  7. Beste Paul

    Wat ben ik blij dat dit gezegd wordt! Zelf ben ik al 18 jaar in de WAO. Ik krijg minimaal geld omdat ik op een ongunstig moment in de WAO belandde. Vaak heb ik te weniig om van te leven. Toch ben ik gelukkig. Ik heb de MS die mijn lichaam lastigvalt zelf aangepakt, ik heb mijn rugproblemen onderhanden genomen samen met een orthomanueel arts en tegelijkertijd aan mij zelf gewerkt. Mijn kinderen heb ik door de pubertijd geloodst door te leren hoe ik zelf in mekaar zit en tegelijkertiujd ben ik altijd beziggeweest om te werken aan onderwijsvernieuwing of meer nog aan vernieuwing van de mens zelf naar bewust leven en leren van binnenuit. De boeken van jou Paul onderbouwen wat ik doe en misschien ga ik nog promoveren ook maar dan wel op mijn tijd en op mijn condities als de tijd daarvoor rijp is. De laatste jaren kan ik mezelf beter bedruipen doordat ik buitenlandse studenten in mijn huis opvang, woonruimte geef en hen help waar dat nodig is. Dat doe ik omdat dat bij mijn wezenlijke zijn past. Ik ben gelukkig met het weinige dat er is en eigenlijk ben ik zeer “rijk”. Mijn twee zonen springen bij door me te helpen als dat nodig is met geld en voedsel. Mijn kleinzonen van 5 en 6 jaar straalden toen zij toevallig hierover hoorden aan tafel. Vrienden buren en familie springen belangeloos bij als dat nodig is en ik doe dat ook naar hen. Zij veranderen ook.

    Ik leef gewoon een vernieuwend leven met een uitkering en zie de uitkering als een beetje liefde van het Nederlandse volk naar mij toe. Ik mag me dan zonder dat daar tijdsdruk op ligt me inzetten daar waar ik voel dat dat zinvol is.
    Dat heb ik tijdens mij studie psychologie ook gedaan, kreeg er als studentenasssistent voor halve dagen geld voor, zodat ik kon studeren. Werkte echter vaak met plezier hele dagen en heb juist daardoor veel geleerd in de psychologie. Boeken leren vond ik minder interessant. Het leven bracht alle inzichten naar me toe ook tijdens mij studie. Dat heeft me ook geleerd dat er te veel kennis moet worden verworven waar dan niets mee wordt gedaan en in feite lood om oud ijzer is. Praktische relevantie was in mijn tijd niet zo van belang, wel het mechanisch invullen van multiply choice.
    Nu stop ik anders wordt het te veel!

    Dank je wel Paul voor je columm, ik lees die met veel plezier.
    Een HARTegroet van
    Martha Reijnders

  8. Dankjewel Paul voor deze fundamentele reflectie op de zin van het bestaan en het zinnig bezig zijn. Veelal wordt werk niet als zinnig ervaren maar als een verplichting omdat wij ons afhankelijk hebben gemaakt van een economisch systeem waarin de verbintenis tussen werk en de zin ervan onpersoonlijk is gemaakt. Elk mens is uniek met geheel eigen talenten die men op zinnige wijze zelfstandig kan inzetten. Daarin kan men vele keuzes maken waardoor de zin van de persoonlijk inzet niet meer onderscheiden hoeft te worden van werk. Arbeid levert pas bevrediging als men er zelf de vruchten van kan genieten, of dit nu in de vorm van een gezonde maaltijd is, een veilige woning, het bewonderen van de opgroeiende kinderen of de erkenning van een gemeenschap. Dat is vaak niet uit te drukken in geld. Pensioen bestaat dan niet, alleen het enorme plezier in de uitdaging van het leven. Dat heb jij ook in je vorige blog laten zien door zelfs vanuit je ziektebed in het ziekenhuis er een feestje van samenzijn van te maken.

    Zo zat ik gisteren met een Afrikaanse startende ondernemer. Hij vertelde mij over zijn angst voor ondernemerschap in Nederland omdat hij niet zeker wist of hij elke maand wel aan zijn financiële verplichtingen zou kunnen voldoen. Het conflict tussen de zin van zijn beoogde activiteiten (het helpen van Afrikaanse achterstandsgezinnen aan stabiel werk) en de angst om voldoende middelen te verdienen voor zijn eigen levensonderhoud maakte hem enorm onzeker. Het gesprek kwam op zijn Afrikaanse vader die in het dorp in Afrika ook ondernemer is. Daar werkt het anders. Ondanks de opleiding van orthopeed was zijn vader vooral talentvol in het verjagen van gevaarlijk wilde katachtigen uit de omgeving. Hij werd in het dorp enorm gewaardeerd door zijn ongeëvenaarde talent en moed, zodanig dat het dorp hem compenseerde met voedsel en onderdak als hij maar zorgde dat die wilde katten op afstand bleven. Toen de vader ouder werd bleef dit respect en de erkenning waarbij hij de wijsheid ook over begon te dragen aan de jongeren.

    Wij kwamen samen tot de hartverwarmende conclusie dat misschien de Nederlandse ondernemerscultuur en maatschappij echt wel wat kon leren van de Afrikanen en wij ons daar samen voor in gingen zetten.

    • Best Paul,
      Heel hartelijk dank voor de steeds weer inspirende woorden welke ons diep in’t Hart raken. Door dit soort woorden viel mij ook het volgende schrijven op. Dit werd uitgereikt op de Dam in A’dam tijdens de 99% bijeenkomsten dit weekend. Ik lees er erg veel in terug in wat je ons probeert over te dragen.
      Hartegroet,
      Koos

      Het Doel van De Crisis Is om te Ontdekken Wat Ons Verbindt
      We zitten midden in een ‘wereldwijde crisis’. Terwijl de problemen zich meer en meer verspreiden over de wereld, dringen ze ook diep in ons eigen leven door en onze toekomst verbleekt meer en meer. De instortende economie, de vermoeiende binnenlandse politieke spelletjes, die over de hele wereld onrust verspreiden, het aanhoudende terrorisme en de zinloos lange oorlogen, dit alles vraagt om onze gerichte aandacht, zodat we onszelf gaan onderzoeken, om op die manier te gaan begrijpen, wat er met ons gebeurt en hoe we kunnen overleven in de nieuwe wereld die zichtbaar wordt.
      Wij zijn ‘globaal’, niet alleen in financiële zin, maar ook in sociaal en emotioneel opzicht. Wij beïnvloeden elkaar zo intens, dat we in het ene na het andere land sociale vuurhaarden veroorzaken, die zich van de ene hotspot naar de volgende verplaatsen, via de vezels waardoor het Wereld Wijde Web met elkaar verbonden is.
      We kunnen ons leven zo niet voortzetten, met een bedrieglijk gevoel van veiligheid, door onszelf te beschermen met een pantser van onverschilligheid. We moeten de veranderingen onderkennen en in overeenstemming daarmee reageren. Met de woorden van Joseph Stiglitz:
      “De economische crisis reikt ons een unieke mogelijkheid aan om te investeren in verandering.” We moeten de feiten onder ogen zien. De nieuwe realiteit draagt ons op dat we onze WEDERZIJDSE AFHANKELIJKHEID verklaren.
      Belangrijke problemen kunnen niet op hetzelfde niveau van denken opgelost worden als het niveau, waarop ze door ons zijn ontstaan.” (A. Einstein)
      De economie is een weerslag van onze onderlinge verbinding. Als we proberen om de economie weer gezond te maken, zonder daarbij de manier te vinden waarop we met elkaar omgaan, zal dit ons niet lukken.
      We moeten de oorzaak van de crisis onderzoeken en het werkelijke probleem aanpakken: de egoïstische, wrange, egocentrische belangen die de overhand hebben in onze maatschappij en in onze economie tot uitdrukking komen.
      De belangrijkste motivatie achter de huidige economie is eenvoudigweg: persoonlijk voordeel boven alles. Maar we zijn vandaag de dag zo afhankelijk van elkaar, dat persoonlijk gewin niet meer werkt. Het is tijd om een economisch model te creëren, dat gaat over acceptabele consumptie en onderlinge verhoudingen, waarin we ons voor elkaar verantwoordelijk voelen.

      Het de ene procent kwalijk nemen is begrijpelijk en een instinctieve reactie, maar laten we het de werkelijk schuldige aanrekenen, als we een effectieve verandering teweeg willen brengen: de egoïstische instelling en belangen, die ons hebben gebracht naar het punt waar we nu zijn.
      Rijkdom opnieuw verdelen zonder morele bewustwording van het geheel, zal geen positieve resultaten opleveren. De bittere ervaringen van de communistische revoluties in de vorige eeuw hebben ons er genoeg voor gewaarschuwd, dat dit niet de juiste handelwijze is.
      In plaats daarvan is de menselijke verbinding en een gezamenlijke, oprechte inspanning voor een gemeenschappelijk doel het middel om in onze toekomst stabiliteit en welvaart te bereiken.
      Ons succes wordt bepaald door de vraag of we de ‘globalisatie van boosheid’, zoals Thomas Friedman het verwoordt, kunnen veranderen in de globalisatie van zorg voor alles en iedereen.
      Elk verlangen, elke daad en gedachte die gewijd is aan het alomvattende systeem van de mensheid, zal evenwicht, vrede en welvaart brengen aan de enkeling en aan het geheel.
      We moeten een nieuw systeem bouwen en een nieuwe, VERENIGDE samenleving, gebaseerd op het principe van WEDERZIJDSE VERANTWOORDELIJKHEID die:
      1. Garandeert dat iedereen voorzien wordt van de basisbehoeften, waaronder voedsel, huisvesting, gezondheidszorg en onderwijs.
      2. Een omgeving schept, die verantwoordelijkheid voor elkaar stimuleert.
      3. Rekening houdt met de natuurlijke hulpbronnen van onze planeet.
      De oplossing bestaat uit het feit, dat we onze aandacht verschuiven van ego-betrokkenheid naar sociale-betrokkenheid. Met andere woorden: het welzijn van de maatschappij als één geheel als belangrijkste zien, omdat het de enige manier is om het welzijn van ieder individu te garanderen.
      “Je daden kunnen de daden en gevoelens van anderen om je heen beïnvloeden, wat zich dan weer kan verspreiden naar anderen en vervolgens weer naar anderen. Het leven is beter dankzij onze onderlinge verhoudingen.”
      (Nickholas Christakis, schrijver van Verbonden: De Verrassende Kracht van Onze Sociale Netwerken en Hoe Zij Onze Levens Vormen).
      Daarom is wederzijdse verantwoordelijkheid niet een of ander nobel streven, waarvoor we vrijblijvend wel of niet kunnen kiezen. Het gaat om levensbelang en we moeten overeenkomstig daarnaar handelen.
      Het is nodig dat we de middelen gebruiken, die we ter beschikking hebben, om sociaal gerichte media te ontwikkelen, die onderlinge verantwoordelijkheid en wederzijds rekening houden met elkaar promoten en ons helpen om ons bewust te worden van onze onderlinge afhankelijkheid. Zoals sociale netwerken het middel vormden, waaruit de OWS Beweging is ontstaan, kunnen de media gebruikt worden om de nieuwe, sociaal georiënteerde houding te creëren.
      De traditionele media zullen volgen, net zoals het ging met de OWS Beweging. Als, zoals Christakis zegt, “Het leven beter is dankzij onze onderlinge verhoudingen”, laten we die dan ook herstellen. Dit zal vervolgens de economie herstellen, die op zijn beurt de grote sociale verschillen zal herstellen, waardoor vervolgens de ontelbaar vele overige problemen in onze maatschappij hersteld zullen worden.
      “We zitten allemaal in dezelfde boot, zegt Nobelprijswinnaar Economie Paul Krugman. De boot bezwijkt door onze ongelijkheid. Laten we ons niet onderscheiden van elkaar, laten we tegen onszelf en tegen onze vrienden zeggen, dat het van vitaal belang is, dat we allemaal van onze basale levensbehoeften voorzien zijn, dat mijn geluk afhankelijk is van jouw geluk en vice-versa en dat we alleen in overleg met elkaar, als gelijken die onderling verbonden zijn, een levensvatbare oplossing zullen bereiken.

      Facebook: Samen naar Eenheid
      Ari institute: http://ariresearch.org/

"Wat is uw reactie op mijn artikel? Mede namens de andere lezers bedankt voor het toevoegen van uw bijdrage. Laat een reactie achter voor mij, of reageer op elkaar. Het zou mij een plezier doen. Bedankt aan alle lezers die mijn weblog verrijken met een reactie." - Paul de Blot

NB: Uw emailadres wordt nooit gepubliceerd. Reacties met meer dan één link worden eerst gecontroleerd. Link alleen naar relevante websites. Gebruik uw reactie niet voor commercie.


+ 10 = 19