Dictatuur van de bureaucratie

28

Iedereen is zich bewust van de economische crisis en allen zijn we op zoek naar een oplossing. Het politieke beleid werkt vooral aan bezuinigingen. Deze eenzijdige aanpak werkt averechts omdat daarmee de eigen creativiteit en verantwoordelijkheid van de mensen sterk  beperkt wordt. Een andere minstens even grote destructieve crisisfactor wordt hierbij vaak over het hoofd gezien. Dat is de macht van de bureaucratie, die zich vaak ontplooit als een dictatuur waarbij elke democratische inbreng in de kiem wordt gesmoord.

Het overheidsapparaat is van groot belang maar kent ook een destructieve keerzijde: de anonieme dictatuur van de macht. Het overheidsbeleid wordt vastgelegd in besluiten en reglementen die doorgaans weinig ruimte bieden voor inspraak. Verschillende kabinetten  hebben geprobeerd de wildgroei van het overheidsapparaat met zijn regelgeving in te dammen, maar tevergeefs. De anonieme macht van machtshebbers heeft al te diep wortel geschoten in vastgelegde procedures. Onder het mom van een rechtstaat heeft zich een bureaucratie ontplooid, die zich niet bewust is van haar verstikkende kracht op de vrijheid, creativiteit en verantwoordelijkheid van de burgers. Bureaucratie is in zijn botte uitvoering verstikkend voor het menselijk welzijn, verstikkend voor de zorg, verstikkend voor het onderwijs, verstikkend voor het ondernemerschap en verstikkend voor bijna alle opbouw en vernieuwing.

De Algemene Rekenkamer merkt op dat de stevige controle op de uitvoering van de regelgeving in het MBO, een forse administratieve last betekent voor de opleidingen waar het onderwijs niet beter van wordt. De sancties zijn disproportioneel en er zitten volgens de Algemene Rekenkamer veel haken en ogen aan de manier van toezicht. Er is weinig ruimte voor de eigen inspiratie, flexibiliteit en deskundigheid van het onderwijzend personeel om de jeugd te vormen. Hetzelfde geldt in de zorg, waar de administratieve taken zoveel tijd opeisen dat er weinig tijd over blijft voor de kerntaak van de zorg, dat is de heling van de mens. In de huisvesting wordt radicaal het reglement gehandhaafd van uitzetting na drie maanden betalingsachterstand, zonder rekening te houden met het recht van ieder mens op woonruimte.

De bureaucratie biedt vaak geen ruimte voor een gesprek, want het gaat om een voorschrift waaraan we ons gewoon moeten houden. De overheid neemt beslissingen omwille van het algemeen belang en legt die vast in richtlijnen. Afspraken worden richtlijnen die men heeft te volgen. Deze goed bedoelde richtlijnen worden zo benadrukt dat ze een doel op zich worden met een averechts effect. De mensen zijn er voor de wet en de wet is er niet voor de mensen.

De mensen worden gedigitaliseerd als onderdeel van de wetgeving en gemechaniseerd als machinedeel van het bestuur. De staat heeft als wetgever de taak alles te regelen zoals de zorg, het onderwijs, de huisvesting, de inkomens en pensioenen, maar vaak zonder de nodige professionele deskundigheid. Er is weinig ruimte voor de eigen creativiteit en verantwoordelijkheid van de burgers. In dit proces verstart de democratie tot een machtstrijd en loopt uit op anarchie zoals Plato opmerkt. De redding kan komen door een beleid onder leiding van een spirituele openheid voor de zingeving.

Paul de Blot SJHartelijke groet,

Paul de Blot
Hoogleraar Business Spiritualiteit
Nyenrode Business Universiteit

28 REACTIES

  1. Romo de Blot yang terhormat,

    Terima kasih banyak atas tulisan-tulisan romo yang telah memperluas wawasan pikiran, memberikan inspirasi, mendorong untuk berpikir dan mencari jalan solusi dengan pengetahuan ilmu yang secara kebetulan saya dapat dari media ini. Karya yang sangat mencerahkan, menyentuh perasaan hati nurani dan membawa harapan.
    Saya orang Indonesia yang tinggal di Antwerpen (sejak1987) dan saya masih ingat pernah membaca artikel yang romo tulis untuk KKI -Belanda. Doa saya panjatkan kepada Tuhan agar romo selalu sehat dan diberi kekuatan untuk tetap terus menulis yang membuka pandangan banyak orang dengan analisis kehidupan masyarakat sekarang ini.

    salam dan doa,
    Annie

  2. Dag Paul.

    Ook ik las met belangstelling je bericht over bureaucratie. Ook vanmorgen zit al weer twee uur achter de papieren ipv. me direct met de zorgvragers bezig te houden. Daarbij nog problemen met de bank, nota-bene de bank welke zegt zo groen en maatschappelijk betrokken te zijn.

    Bijft de vraag waarom we dit elkaar aandoen?

    Waarom lenen mensen zich voor een baan waarbij argwaan de leiddraad is ipv. vertrouwen?

    En als he tdan is misgegaan met dat vertrouwen, waarom is er dan zo moeilijk een oplossing te vinden voor de slachtoffers. Hervatten PGB. blijkt vrijwel onmogelijk nadat een instelling in de fout ging.

    met hartelijke groet,

    linie.

  3. U kunt zo prachtig verwoorden wat er gaande is in de samenleving. En in dit column over de effecten van de regelgeving. Het lijken echter nog twee verschillende werelden Heeft u ook contacten bij de overheid? Het zou fijn zijn om tot een wereld te komen.

  4. Ook de slotzin is overigens veelzeggend: ‘De redding kan komen door een beleid onder leiding van een spirituele openheid voor de zingeving’.

    Gebrek aan zingeving heeft zowel geestelijke als economische crises veroorzaakt. Het lijkt mij van evident belang dat wij in samenspraak met onze gezagsdragers deze samenleving revitaliseren. Door zingeving centraal te stellen kunnen wij elkaar opnieuw – enthousiast – inspireren bij alles wat wij ten goede in beweging brengen.

  5. Beste Paul,

    Weer geheel eens met de analyse die je hebt geschreven. Zoals dat eigenlijk altijd het geval is. Daarom heb ik deze gegevens dit keer gebruikt voor mijn wekelijkse weblog die ik schrijf als directeur van de NPV (Nederlandse Patienten Vereniging).
    Ik hoop dat je nog geruime tijd mag doorgaan met dit prachtige en heldere werk!

  6. Ik ben niet enthousiast over de inhoud van de column als de anderen merk ik omdat ik de situatie te eenzijdig belicht vind wat ik vaker opmerk. Er spreekt voor mij juist slachtofferschap uit en van passief ondergaan, wellicht mens-eigen? Of je nu spreekt van machthebbers in organisaties of van destructieve dictatuur bij de overheid – hier zijn we zelf bij. We zorgen voor ondersteuning en zijn er mede debet aan. Ze nemen ruimte, krijgen alle ruimte en we geven ruimte omdat er graag voor ons gezorgd wordt. Alleen als het te laat is, worden we wakker en gaan klagen. De relatie, organisatie, overheid etc. zijn wijzelf maar het is zo makkelijk om te beschuldigen en niet naar ons eigen aandeel te kijken en creatief te zijn ….

    • @Annemieke,

      Vertel me wat er aan te doen is volgens jou. Ondertussen ben ik redelijk op leeftijd, merk steeds meer dat dingen die vroeger werkten nu niet meer gebruikt kunnen worden. Vroeger had een wethouder een inloopspreekuur, nu kan er nauwelijks een afspraak worden gemaakt. Iemand telefonisch benaderen gaat ook niet meer. Een afspraak met het zorgkantoor om een probleem op te lossen? Nee, we kunnen bezwaar maken. Het gaat nie tom bezwaar, het gaat om een oplossing.

      Vertel me hoe creatief ik moet zijn.

      zie http://www.elderink-devisker.nl of 06-53186547

  7. Beste Paul,

    Ik lees je columns graag, zo ook deze. Hoe waar is het wat je schrijft dat de bureaucratie geld verslindend en verstikkend kan zijn. Gelukkig kun je er zelf wat aan doen door binnen de marges creatief te zijn. In de zorg stimuleren we dat met ons initiatief Hoera, t is weer maandag!
    Voor belangstellenden vermeld ik de website http://www.hoerahetisweermaandag.nl
    (En nee, het is geen commercieel gericht initiatief)

    Ook wil ik de lezers wijzen op een andere organisatie die op geheel eigen wijze de bureaucratie bestrijdt: de Kafkabrigade. Voor wie echt in die “paarse krokodil” situatie beland is, kan daar aankloppen voor hulp. Geweldig, vind ik dat.

    Vriendelijke groet,

  8. Dank Paul,

    Hoe goed doet het om de onmacht te benoemen. De onmacht om er echt toe te doen als inwoner van dit land, om creatief mee te denken aan oplossingen, om veranderingen vorm te geven. Steeds loop je aan tegen regels, controle die belangrijker is dan stimuleren van eigen verantwoordelijkheid, vastgelopen procedures en inflexibel denken.
    Met een groep betrokken ouders hebben we vier jaar geleden voor elkaar gekregen dat er praktisch onderwijs voor leerlingen van de grond kwam, zodat leerlingen die leren door te doen en van daaruit leren door te denken ook een kans kregen een normale schoolweg te volgen. Ongeacht de resultaten worden al deze leerwegen geschrapt door de overheid.
    Dus niet de mogelijkheden staan centraal in het beleid, maar de beperking van de regels.
    Toch voel ik dat er nu tegenkrachten aan het ontstaan zijn na jaren van berusting. Mensen gaan zelf weer verantwoordelijkheid nemen door samen energie in te kopen, onderlinge verzekeringen op te zetten, behoud van woonomgeving en voorzieningen zelf aan te pakken.
    Daar word ik zelf ook weer actief door en zie een mooie toekomst gloren waarin de mens centraal staat. Zie ook de Trendrede 2013 en Tegenlicht van afgelopen week.
    Laten we uit de anonimiteit stappen en ons menszijnnzichtbaarvmaken.

    Daphne Kaffka

  9. Dankjewel Paul voor deze rake column, die naadloos de vorige opvolgt en aanvult!

    Het grote machtsmisbruik van nu bij alle instanties die nb. door en voor ons zijn opgericht, moet teruggebracht worden tot hetzelfde kernprincipe als waar we individueel voor (zouden moeten) staan:
    Ken uzelve!
    Daaraan voorbijgaan ondermijnt niet alleen het noodzakelijke zelfvertrouwen om de juiste zin aan het persoonlijke leven te geven, maar heeft net zo zijn effect op iedereen met wie je te maken hebt.
    Een organisatie die drijft op mensen die slechts doen wat ze opgedragen wordt zonder dieper in te gaan op het effect dat dat sorteert wordt kil en onmenselijk, waarbij niemand meer in de gaten heeft dat ze het zelf waren die hun ziel aan de verkocht.
    Verslaafd geworden aan die macht en zo slaaf geworden van het systeem.

    Ik ben allergisch voor elke vorm van macht maar geloof sterk in de authentieke kracht die ieder mens heeft en die dus ook weer uitstraalt op en inspiratie geeft aan de ander met wie je in contact treedt.
    En dat is precies de makke van nu: Dat “in contact” wordt aan alle kanten onmogelijk gemaakt, door een verstikkende deken van onnodig lawaai in de openbare en voor publiek toegankelijke ruimte en de persoonlijke mogelijkheden vooral niet zintuigelijk mee te hoeven doen. Aangelijnd, ingeplugd en afgehaakt.
    Dat is lekker manipuleerbaar.

    Het goede nieuws is dat het net zo goed omkeerbaar is, als we onszelf ook láten kennen!
    Ik ben bij al die onpersoonlijke machtsbolwerken waar ik helaas nu eenmaal mee te maken heb, altijd zeer open en eerlijk geweest over wie ik ben en waar ik (voor)sta en wat ik vind van de gehanteerde werkwijze en de eigen verantwoordelijkheid van eenieder die daaraan meewerkt.
    Ik merk nu dat er steeds meer werknemers zijn die laten zien dat het ze raakt als ze maar domweg opgelegde regels moeten uitvoeren, omdat de kwalijke effecten steeds duidelijker worden (“TOP”voorbeelden genoeg!).

    Mijn motto is dan ook Burgerlijke Ongehoorzaamheid! Niet afhaken maar aanhaken!
    En blijkbaar is dat ook iets wat “in de lucht hangt”, wat in wezen heel gewoon “dat is wat er nodig is”; voelbaar gemaakt door wat gelijkgestemden uitstralen.
    Net zoiets als het prachtige gezegde uit het Swahili: “Veel stilte maakt een machtig geluid.”

    Mooie reacties trouwens ook weer hier. Ik lees ze graag en het vervult me met hoop.

  10. Beste Paul,

    Bewustmaking van bewust maakbare realiteit?

    Ik vraag me ondertussen met grote zorg af of het wel zo onbewust en onschuldig is, die verstikkende bureaucratische kracht t.a.v. vrijheid, creativiteit en verantwoordelijkheid van burgers. Onherroepelijk dringt zowel het concept “Geef het volk brood en spelen” zich op, evenals de strategie van ‘verdeel en heers’.
    Speelt hier een hedendaagse slavernij in een hedendaags Egypte?

    De wereld hangt aan een kwetsbaar draadje…….: de menselijke psyche.

    Paul, dank voor dit heldere spotlight!

    En wij?
    Erin met z’n allen!

  11. Beste Paul,

    “Democratie is een dictatuur met regelgeving”
    zei iemand me ooit eens.

    In deze tijd is creativiteit van het grootste belang en dat gaat moeilijk samen met (te) strakke regelgeving.
    Men denkt door regelgeving controle en macht te kunnen uitoefenen.

    Dit zal zo blijven tot men inziet/begrijpt dat het leven oncontroleerbaar, onvoorspelbaar en spontaan is.

    Goede column!!

    Voor mensen die over ‘tijd en geld’ stof tot nadenken zoeken is onderstaande link/ artikel van harte aan te bevelen.
    http://www.acadun.com/en/Academy/articles/time_and_money.doc/

    Gr,
    Gerard

  12. Beste Paul,

    Dit artikel is ook mij uit het hart gegrepen!

    Het opstellen van regels, meer nog het uitvoeren, handhaven en zich op regels beroepen is de hoofdzaak geworden, dat keert zich snel tegen de goedwillende, creatieve burger.
    Dat werkt verstikkend, het is Kafka achtig, handhaving van de regels is het doel op zich en is belangrijker dan de effekten van de handhaving.
    Hoe brengen we nu in de praktijk de nodige flexibiliteit in, opdat de ongewenste effekten teniet gedaan worden?
    Bij het opstellen van regels kan als laatste een artikel worden opgenomen, ” voorzover nodig geacht door de bevoegde persoon/personen/instantie waarbij rekening is te houden met het algemeen èn individueel belang “, opdat er weer de zo benodigde flexibiliteit kan zijn.
    Tevens is er dan een mogelijkheid tot beroep, waarbij de rechter het algemeen èn individueel belang kan toetsen en afwegen.

    Dank voor dit artikel,

    Met hartelijke groet,

    Ben

  13. Weer een mooie blog!.

    Al lezend kwam bij mij binnen dat het in feite gaat om een dictatuur vanwege de ANONIMITEIT van de bureaucratie. Iedereen kan zich verschuilen achter de regels en niemand hoeft zijn eigen waarde, zijn werkelijke gevoel, te laten zien terwijl hij/zij de meest vervelende acties ten uitvoer brengt. Dit was ook al onderwerp van jouw vorige blog “Recht op een huis” en is nu wat meer algemeen getrokken.
    En misschien ga ik hierin net te ver, maar feitelijk is dit het “Ich habe er nicht gewusst !” syndroom van de tweede WO. Je mag je tijdens je werk, tijdens het uitvoeren van al die regeltjes, blijkbaar gewoon afschermen voor de werkelijkheid achter de regels. Je mag blijkbaar ongecompliceerd het gevoel hebben: “Daar is vast wel over nagedacht…toch?”

    Wat zou het mooi zijn als we uit deze spiraal van anonimiteit kunnen komen, als we de processen en procedures zodanig weten te veranderen dat het menselijke gevoel, de menswaardigheid daarbij in ogenschouw wordt genomen. Vanuit mijn jarenlange ervaring in het bedrijfsleven, zie ik hier best wel mogelijkheden toe, maar het is een lange weg, die vrijwel alle facetten raakt van onze samenleving. Die omslag kan in het groot, maar begint in het klein.

    Het kan “in het groot”: bijvoorbeeld doordat we degene die een regel uitvoert (Proces Administrator) laten aangeven wat ze iedere keer weer van binnen voelen tijdens de uitvoering van de betreffende regel. Terwijl degene die de regel heeft opgesteld (Proces Designer) als taak krijgt om op basis van al die feedback de betreffende regels jaarlijks zodanig aan te passen dat er een meer menswaardige regel ontstaat. En dat moet dan weer aansluiten op de zakelijke doelstellingen van degene voor wie die regel van belang is, die vindt dat die regel moet blijven bestaan (Proces Owner). Het bereiken van die menswaardigheid moet “in het groot” dus worden opgenomen in de doelstellingen van het betreffende bedrijf.

    Dus het kan in het groot, maar het begint in het klein, en in feite kan iedereen hier vandaag al mee beginnen: kijk maar naar de regels waar je mee te maken hebt en voer die dan net iets menselijker uit dan dat momenteel de bedoeling is: als gebruiker van het OV kun je opstaan voor iemand die moeilijk loopt ook als je niet op de daarvoor gereserveerde plaats zit, als automobilist kun je fietsers de ruimte geven voordat ze die heel uitdrukkelijk gaan opeisen, tijdens het winkelen kun je iemand die heen en weer staat te hoppen en duidelijk haast heeft voor laten gaan bij de kassa zonder dat daar expliciet om gevraagd wordt. Jij wordt er voor beloond door de blijheid van de ander en de ander wordt er een beter mens van door de liefde die hij die dag heeft ervaren.

    Uitgebreid verhaal maar het is mijn poging om een aanzet te geven tot bewustzijn op het vlak van verandering van De dictatuur van de Anonieme Bureaucratie. Het is een boek waard vind ik, en als je tot hier toe hebt gelezen: mijn complimenten en laat me maar weten wat jouw ideeën op dit vlak zijn… 🙂

  14. De politiek is als een toneelstuk waarbij de acteurs het spel als realiteit zijn gaan ervaren. Zo gaat het spel een eigen leven leiden, los van de realiteit. Zolang deze acteurs niet ontwaken uit hun droom, zal de verbinding met de toeschouwer steeds verder afnemen. Dit leidt er uiteindelijk toe dat de toeschouwer zal ontwaken. Die zal zich gaan beseffen dat hij ook een rol speelt in dit spel en daarmee ook de verantwoordelijkheid heeft om nu op zijn beurt bij te dragen aan het ontwaken van de acteurs.

  15. Paul, dit is uit mijn hart gegrepen. Veertig jaar lang was ik advocaat. In die veertig jaar is het beroep van een echt vrij beroep tot een doodgereglementeerd vak geworden, waar geen lol meer aan te beleven is en waaruit iedere spiritualiteit verdreven is. Voor echte vernieuwing is geen enkele ruimte, want dat vraagt flexibel denken, en dat begrijpen ze bij de Orde in Den Haag niet. Dat brengt het systeem in gevaar. Zonder enige spijt heb ik het vroegere ‘nobile officium’ na 40 jaar vaarwel gezegd. En nu zet ik wereldwijd het concept ‘sustainable justice’ op. En ik werd onlangs gevraagd door de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak voor een landelijke studiedag over dit onderwerp. Voor spiritualiteit lijk je steeds tussen de machtsblokken te moeten doorzeilen. En dan blijkt het dus toch gewoon te lukken.

  16. Beste Paul,
    Dank voor je mooie blog. Ik probeer in toezichtsrelaties de menselijke factor weer terug te brengen en herken inderdaad jouw observatie dat de formele structuren en regels hierbij vaak een belemmering vormen. Het mooie is wel dat als je met mensen aan tafel kunt gaan zitten en je kunt concentreren op de vraag waarover het ook al weer allemaal te doen was, men het heel snel eens is.
    Ik geloof er stellig in dat wij eigenlijk allemaal een veilige, mooie en liefdevolle samenleving willen, maar dat angst of gebrek aan durf om zich kwetsbaar op te stellen, dit vaak in de weg staan. Ik ervaar dat alleen al door te geloven dat het kan, deze dingen wel mogelijk worden, al is het op bescheiden schaal (want van mens tot mens).
    groet,
    Martin

  17. Chapeau Paul! Jij gebruikt jouw hersens èn jouw hart op bovengemiddeld krachtige wijze. Jouw heldere geest maakt onze gezagsdragers en (Top)ondernemers bewust van hun maatschappelijke verantwoordelijkheden, onze Democratische kerndoelen. Jij onderschrijft alle essenties van onze recente column: “Zonder Mensgericht kompas ontbreekt elk perspectief!” Zie als blijk van reciprociteit desgewenst deze hyperlink:

    http://www.commercieelexcelleren.com/columns/rutjes-adank-kompas/

    Via mijn LinkedIn-profiel wordt jouw/onze visie tevens praktijkgericht uitgedragen…

  18. Beste Paul,

    Een waar woord wat je schrijft.
    Maar hoe kunnen we e.e.a. realiseren? Heb jij daar ook ideeën over? Wat hoe bereiken we met ons allen die spirituele openheid.

    Groetjes

    Paul

"Wat is uw reactie op mijn artikel? Mede namens de andere lezers bedankt voor het toevoegen van uw bijdrage. Laat een reactie achter voor mij, of reageer op elkaar. Het zou mij een plezier doen. Bedankt aan alle lezers die mijn weblog verrijken met een reactie." - Paul de Blot

NB: Uw emailadres wordt nooit gepubliceerd. Reacties met meer dan één link worden eerst gecontroleerd. Link alleen naar relevante websites. Gebruik uw reactie niet voor commercie.


+ 73 = 75