Verantwoordelijkheid voor de medemens

12

Nederland staat bekend als een land dat in staat is om veel geld in te zamelen voor  goede doelen. De enige bank die snel groeit is de voedselbank. Talrijke Nederlanders trekken naar arme landen om er te helpen. Ondanks de verzwakking van de kerkelijke instituten blijft de inspanning voor sociale noden sterk als we kijken naar het werk van Artsen zonder Grenzen, het Rode Kruis en vele andere instellingen. Het ondernemerschap van goede diensten is sterk in opkomst.

Van nature leeft er in mensen een gevoel van verantwoordelijkheid voor de medemens. Dat gevoel leeft ook bij de samenstellers van het regeringsbeleid maar de spirituele rijkdom ervan wordt vaak verstikt door de bureaucratische verstarring. Het Duitse Befehl ist Befehl is verzacht tot het “dat zijn de regels”, maar de verstikking van de geestelijke vrijheid blijft.  Reglementen zijn zeker nodig maar het menselijk gelaat mag niet verloren gaan.

Talrijke pogingen worden gedaan om de zwakkeren in de maatschappij te helpen. De politiek heeft mooie beleidsregels en met de beste bedoelingen worden die door de bureaucratische staf vertaald in praktische richtlijnen. Helaas raakt vanaf dit punt het menselijk gelaat verminkt, want het moet allemaal door de digitaal denkende computers en rekenmachines verwerkt kunnen worden. Op die manier kan het goed bedoelde menselijk welzijn verwerkt worden in het raderwerk van de staatsmachinerie. In dit traject bestaan er geen mensen meer maar enkel reglementen en protocollen.   De menselijk aanpak gaat grotendeels of geheel verloren .

In de bureaucratie is geen ruimte voor verantwoordelijkheid, alleen het reglementaire systeem telt hoe onmenselijk het ook is. Mensen bestaan niet meer, alleen nummers. De crisis is volgens mij meer het gevolg van de anonieme macht van de bureaucratie dan van de economische corruptie. Of komt corruptie voort uit de bureaucratische macht die de persoonlijke verantwoordelijkheid onmogelijk maakt?  

Een duidelijk voorbeeld van de dictatuur van de bureaucratie zonder verantwoordelijkheid zien we in het asielzoekersbeleid. Het is verbazingwekkend dat de nationale ombudsman zich nu ermee bemoeit. Asielzoekers die uitgeprocedeerd zijn, maar die onmogelijk naar hun land terug kunnen, bestaan reglementair niet. Ze kunnen dus ook geen beroep doen op de verantwoordelijkheid van de staat om hun rechten te beschermen. Ze zijn geen menselijke wezens meer maar ongewenste elementen die onze maatschappij vervuilen.

Het is wel een vreemde speling van ons rechtssysteem dat de rechten van de mens en de verantwoordelijkheid voor de medemens een politieke keuze is die resulteert in  bureaucratische rechtlijnigheid.


Paul de Blot SJHartelijke groet,

Paul de Blot
Hoogleraar Business Spiritualiteit
Nyenrode Business Universiteit

12 REACTIES

  1. Recentelijk las ik een zeer lezenswaardig en verrassend (voor mij) artikel. De auteur stelt in dit artikel dat er slechts twee universele wetten zijn. 1) gij zult niet stelen en 2) gij zult niet doden (want de ultieme diefstal). Deze wetten impliceren dus ook gij zult niet bestolen en niet gedood worden.

    Elke andere wet doet volgens de auteur afbreuk aan deze universele wetten en verleent aan de ene groep privileges ten koste van de anderen. Daarom moeten die wetten – en uitvoeringsrichtlijnen – ook uitgebreid gespecificeerd worden. Wanneer behoor je wèl tot de begunstigden en wanneer (zeker) niet. M.a.w. vrijheid, eigendom, zelfbeschikking wordt juist door die wetten geweld aangedaan. Het onmenselijke zit dus in ons systeem ingebakken.

    De menselijkheid wordt dus juist door deze wetten geweld aangedaan. Het geeft de begunstigden het recht anderen te benadelen. Maar dan wel lekker anoniem. Door de wetten worden deze handelingen dus “gelegitimeerd”. Wij hebben geleerd te geloven in het tegendeel: onze wetten bestaan juist ten dienste van die menselijkheid. Eng, niet?

    Wanneer alleen de twee universele wetten zouden gelden, zouden er geen asielzoekers zijn. Dus ook geen afgewezen asielzoekers. Er zouden vrije mensen zijn die de keuzevrijheid hebben wat zij bezitten en weten, te delen met anderen. Met wie wel en met wie niet. Het zou dan niet aan anderen zijn om dat jou dwingend op te leggen. Het zou dan weer jouw eigen verantwoordelijkheid zijn. Ook zou het dan niet meer anoniem zijn. Het zou dan (weer) van mens tot mens zijn.
    Ik zou mij dan ook niet meer hoeven ergeren dat “anderen” geen hulp bieden aan een medemens. Ik zou de gedachte dat anderen dat “eigenlijk zouden moeten doen” los kunnen laten. Ik doe dat helpen dan gewoon lekker zelf.

  2. Beste Paul,

    Helaas klinkt wat je schrijft bekend. Herkenbaar en waar. Dat heb ik steeds wanneer ik je blogs lees. Maar wat eraan te doen? Herkennen en ervan balen, er gefrustreerd over raken, boos of verdrietig worden, maakt het verschil?

    Mag je stellen dat alle ergernissen ons duidelijk maken wat we níet willen en dat het de meest logische stap is om samen verder te praten over wat we wél willen.
    Want blijven hangen in frustraties over ‘het systeem’ is ongezond. Voor jezelf, maar ook voor de maatschappij.

    Wie een idee heeft mag het zeggen.
    Om om te gaan met mijn frustraties over dit soort zaken heb ik er een gewoonte van gemaakt om ideeën voor verbetering te delen. Het gaat erom niet te klagen over wat er in jouw ogen fout gaat, maar goede aspecten te benoemen en ideeën te opperen voor verbeterpunten. In deze wankele, spannende tijden is daar weer ruimte voor. Ik krijg er zelf een goed gevoel van want ik geef een positieve draai aan ergernissen en ik draag bij aan mijn leefomgeving.

  3. Beste Paul.
    Je schreef: “De crisis is volgens mij meer het gevolg van de anonieme macht van de bureaucratie dan van de economische corruptie.” Voor mij even een nadenkertje en interessante gedachte, waarvoor dank.
    Hartelijks,
    Ad de Regt

  4. Beste Paul,

    wanneer de Nationale Ombudsman zich wijdt aan deze kwestie zegt dat iets over de betekenis van de zaak. Afgezien van zijn bemoeienis komt het er ook op aan wat we zelf doen. Wat kan ik doen tegen het “wegzetten’van deze mensen en het afschuiven van verantwoordelijkheid? Ik zeg dan: breng medestanders bij elkaar die ook van mening zijn dat deze mensen geen criminelen zijn en een fatsoenlijke bejegening verdienen. Mail uw Kamerlid, benader de desbetreffende minister. En steun als de portemonnee het toelaat individuen en instellingen die deze mensen bijstaan.

    Hartelijke groet,

    Renz de Wit

  5. Beste Paul,

    Ik waardeer jouw blog en ben het soms met je eens, maar soms ook niet. Wat me stoort is dat je nooit reageert op vragen of opmerkingen van de lezers. De dialoog ontbreekt, terwijl die juist zo belangrijk is.. Dat doet voor mij afbreuk aan de waarde van jouw blog.

    Groeten,

    Marcel

  6. Ik gaf onderstaande reactie eerder via de site van het Boeddhistisch Dagblad, waar de bijdrage van Paul de Blot ook wordt weergegeven.

    Zelf ben ik van huis uit jurist. Ik verricht onderzoek naar de zgn. Mind & Life dialogen van de Dalai Lama met westerse wetenschappers.

    Daarnaast ben ik redacteur van • open boeddhisme •, een webmagazine dat zich richt op boeddhisme en boeddhisten in Nederland.

    Mijn reactie:

    “Ik peins me suf, maar het valt niet mee om achter de demagogiek in dit bericht een inhoudelijk argument te ontdekken.

    Wel zie ik precies dezelfde bewering een aantal keren herhaald: regelzucht mag niet ontaarden in regelknechterij (en zo prevaleren boven humaniteit).

    Dat is een open deur: precies om die reden wordt in veel toepasselijke wet- en regelgeving een ‘hardheidsclausule’ of ‘discretionaire bevoegdheid’ (vrije beslissingsruimte) opgenomen.

    Aan iedere (rechts)procedure komt een eind, ook aan die van asielzoekers. Daarvan kan niemand versteld staan.

    Het kan zijn dat Nederland met een land geen overeenkomst tot terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers heeft. Ook komt het voor dat een persoon geen reisdocument heeft en het land van herkomst hem of haar om die reden niet als onderdaan accepteert.

    Dat zijn reële problemen, maar het betekent niet dat deze personen ineens rechteloos zijn geworden, en al helemaal niet dat zij niet langer als ‘menselijke wezens’ worden behandeld.

    En ook niet dat Nederland ophoudt een rechtsstaat te zijn.

    Draai het eens om: In een rechtsstaat ontspringen misdadigers soms de dans. Volgt daaruit dat de rechtsstaat niet deugt? Nee, het is de prijs die voor een rechtsstaat betaald moet worden. Het alternatief is willekeur.

    Wie of wat is gediend met het wekken van de associatie met de Duitse misdaden tegen de menselijkheid tijdens de tweede wereld oorlog(‘Befehl ist Befehl’)?

    Wil Paul de Blot beweren (of suggereren) dat de Nederlandse rechtsstaat bloot staat aan dezelfde bedreigingen als de Duitse rechtsstaat onder Hitler’s nationaal-socialistische bewind?

    Wil hij beweren dat (of suggereren) dat asielzoekers, nét als joden en politieke tegenstanders in Hitler’s Derde Rijk, stelselmatig worden ‘ontmenselijkt’, opzettelijk tot ‘Untermenschen’ worden bestempeld?

    Onder Hitler nam het ‘recht’ zelf de gedaante van een discretionaire bevoegdheid aan: de ‘vrije beslissingsruimte’ van de Führer was onbegrensd.

    Is het recht volgens De Blot misschien een beleidsmiddel? Van wie precies? Van de meerderheid? De minderheid? Wie zijn dat precies? Hoe bepaal je dat?

    Is dít de ‘business-spiritualiteit’ die Paul de Blot doceert? Ik hoop dat zijn Nyenrode-studenten inhoudelijk beter bediend worden dan de lezers van zijn blog.”

  7. Beste Paul,

    Het is nog niet eerder gebeurd, maar dit keer ben ik het niet met je eens. Althans wat oorzaak en gevolg betreft. Corruptie, politiek en bureaucratie zijn geen op zichzelf staande, onpersoonlijke, entiteiten. Het zijn de mensen, die niet alleen goed kunnen doen maar ook corrupt kunnen zijn en/of bureaucratisch. De crises in de wereld worden niet veroorzaakt door multinationals, overheden, de banken, de politiek, maar door mensen, die ieder hun eigen individuele verantwoordelijkheid hebben.

    Door geen enkel systeem kan de menselijke verantwoordelijkheid onmogelijk worden gemaakt. Dat het in de praktijk heel lastig kan zijn is ongetwijfeld waar. Maar als we de mens recht willen doen als een schepsel met een absolute en onschatbare Waarde dan kunnen we niet anders dan als uitgangspunt nemen dat ieder mens altijd diens eigen verantwoordelijkheid heeft en keuzevrijheid heeft om wel of niet het goede te doen. Binnen diens eigen grenzen is ieder medeverantwoordelijk voor het geheel. Ieder mens is immers verantwoordelijk voor diens eigen schijn.

    Corruptie, bureaucratie en crises zijn en worden veroorzaakt door het schijngedrag van individuen, die zich – in wederzijdse afhankelijkheid – gezamenlijk kunnen misdragen. Die afhankelijkheid is geen natuurlijke afhankelijkheid, maar wordt veroorzaakt door de minderwaardigheidsgevoelens en -gedachten die mensen hebben, door angst, oneigenlijke machtswil, hebzucht, enz. enz.

    We kunnen corruptie, bureaucratie, enz. alleen maar oplossen door onze eigen schijn op te lossen. En door bewustwording omtrent waarden en normen, schijn en zijn, enz. bij te brengen. Zelfreflectie dus. Mensen te leren luisteren naar zichzelf, de ander en het andere. Dat kan vanaf het begin bij kinderen. En bij volwassenen kan dat ook op allerlei manieren. In mijn boek “de mens in de 21e eeuw” pleit ik zelfs voor een Ministerie voor Bewustwording en Ontplooiing. Je kunt krachten wel ten goede bundelen en instanties kunnen hun verantwoordelijkheid nemen, zonder dat dit het individu van diens verantwoordelijkheid ontslaat.

    Ik ben benieuwd naar je reactie. Dank voor je altijd weer lezenswaardige artikelen waarbij je de spijker zo vaak precies op de kop slaat en de vinger op de zere plek legt en die tevens bemoedigend en inspirerend zijn. Met hartelijke groeten, Bert-Jan.

  8. Beste Paul,

    Hoe verdrietig ook; ik ben het eens met uw stelling dat onze bureaucratie leidt tot verminderde verantwoordelijkheid. Of hierin de oorzaak van onze crisis ligt; ligt denk ik iets genuanceerder. Dat zult u ongetwijfeld be-amen.
    Maar terug naar de bureaucratie:
    Toch zijn het geen machines die regels bedenken en uitvoeren. Het zijn mensen die ze ten uitvoer brengen of die er ruimte in geven. Soms leidt dit helaas tot misstanden. Deze willen we graag voorkomen. Dus wordt er iets bedacht. Helaas zijn we weinig creatief met het goed kijken naar wat deze misstand heeft veroorzaakt en wat een goede oplossing is en komen we met een nieuwe regel. En een spiraal is geboren.
    Maar we sturen dan op een uitzondering. Wat als we eens sturen op het gewoon consequent uitvoeren van regelgeving met een menselijke maat? En de uitzonderingen behandelen als uitzonderingen (hier wel op acteren en dat mag best streng, maar er geen algemene regel voor verzinnen)? Een vraag die me al een tijdje bezig houdt is: wat kunnen we en wat kan ik betekenen om deze spiraal te stoppen? Ik zou u graag uitnodigen om hier over mee te denken!

    Met hartelijke groet,

    Rachel Notenboom

"Wat is uw reactie op mijn artikel? Mede namens de andere lezers bedankt voor het toevoegen van uw bijdrage. Laat een reactie achter voor mij, of reageer op elkaar. Het zou mij een plezier doen. Bedankt aan alle lezers die mijn weblog verrijken met een reactie." - Paul de Blot

NB: Uw emailadres wordt nooit gepubliceerd. Reacties met meer dan één link worden eerst gecontroleerd. Link alleen naar relevante websites. Gebruik uw reactie niet voor commercie.


20 + = 25