Alles moet groter

36

Alles moet groter en kleine eenheden moeten fuseren, want dat is goedkoper en efficiënter. Men gelooft erin en het streven naar grootschaligheid is een gebruikelijke gang van zaken bij het management. Het is goedkoper zegt men. Het verbetert de kwaliteit. Specialisatie is alleen haalbaar bij grootschaligheid. Nog beter is een landelijke controle want dan is kwaliteit gegarandeerd. Het klinkt inderdaad mooi maar de praktijk leert ons dat kleinschaligheid beter werkt, vaak goedkoper is en vaak ook hoge kwaliteit levert.

Grootschalige aanpak blijkt gevoeliger voor corruptie en is moeilijker beheersbaar. Er zijn kleine scholen die het heel goed doen ofschoon ze zich niet houden aan de voorgeschreven normen. Door hun kleinschaligheid is de persoonlijke inzet vaak creatiever en de samenwerking beter. Kleine ziekenhuizen hebben aangetoond heel goed te kunnen functioneren, maar door fusies kwamen ze in een crisis. In een klein bedrijf kennen de mensen elkaars mogelijkheden beter dan in een grootschalige organisatie. Steeds meer begint men in te zien dat grootschaligheid niet altijd beter is.

De kracht en de kwaliteit van een organisatie is in hoge mate afhankelijk van de kwaliteit op de werkvloer, maar de hoogste salarissen en bonussen gaan naar het management. In het onderwijs wordt de kwaliteit het meest bepaald door de persoon die les geeft, in de zorg door de persoon die de patiënt behandelt. Dat zijn de mensen die het werk doen, niet de mensen die erover nadenken en het organiseren. Ik herinner me in mijn HBS-tijd dat de directeur mijn meest geliefde scheikundeleraar was. Hij gaf leiding maar zijn deskundigheid in het lesgeven werkte ook aanstekelijk op de andere leerkrachten. Het zijn de mensen die weten hoe je het moet doen, die leiding kunnen geven en niet de specialist, die slechts een deelaspect beheerst. Die kan hoogstens advies geven. Bij grootschaligheid voeren de specialisten vaak de boventoon en de doeners moeten doen wat hun van bovenaf wordt opgelegd.

Het belangrijkste is dat grootschaligheid de rijkdom van de menselijke relatie degradeert tot een digitaal contact. De taal van het hart wordt overgenomen door het verstand. Mensen worden nummers en die kunnen gemakkelijk worden verward in de automatisering. In de  zorg vormt de relatie de belangrijkste therapeutische kracht. In het onderwijs is de relatie eveneens de belangrijkste opvoedingsfactor. Relaties met liefde en begrip brengen veel meer tot stand dan gespecialiseerde kennis. Specialisatie kan dodelijk zijn voor een heling omdat het de mensen verknipt in onderdelen. Hoe kan een probleemgezin geheeld worden door een team van 16 gespecialiseerde instanties? Hoe kan een oud vrouwtje dat zorg krijgt van verschillende personen echt geholpen worden? Hoe kan iemand de zorg als helend ervaren als hij telkens een andere specialist aan zijn bed krijgt?

In een kleine klas is de onderwijskracht vertrouwd met de eigenheid van alle leerlingen en heeft er een vertrouwde relatie mee. Daardoor is hij beter in staat om aan te voelen wanneer een kind wordt gepest of met een probleem zit. Met een dergelijke band kan men de mogelijkheden van een leerling goed leren kennen, beter dan met de Cito-toets of een met landelijk examen. Die zijn wel nodig, maar niet ten koste van de menselijke beoordeling.

Grootschaligheid gaat uit van een denksysteem dat geen rekening houdt met menselijke relaties. Dat is een verkilling van de menselijke warmte. De warme taal van het hart wordt verarmd door de rationele taal van het verstand. Het hart begrijpt dat elk mens uniek is. Het verstand maakt de mensen tot gelijksoortige onderdelen van dezelfde machinerie. Het menselijk welzijn, waar het tenslotte om gaat, is alleen gebaat bij meer aandacht voor de kracht van de kleinschaligheid.

Paul de Blot SJHartelijke groet,

Paul de Blot
Hoogleraar Business Spiritualiteit
Nyenrode Business Universiteit

36 REACTIES

  1. ‘Alles moet groter’… Een schitterende column!

    Toch is de behoefte aan grootschaligheid inmiddels – deels – achterhaald.

    Macht van Den Haag & Brussel (b)lijkt echter uiterst broos en nogal kwetsbaar.

    ‘De taal van het hart wordt overgenomen door het verstand’… Aan de output te zien hebben wij ons verstand kennelijke ‘liefdeloos calculerend’ naar praktijk vertaald, met alle gevolgen van dien in onderwijs-, zorg en ons samenleving.

    Ik meende dat het dieptepunt – na onze wapenwedloop – door banken en politici was bereikt. Een groeiend leger werkzoekenden wordt evenmin versterkt en eerder gefrustreerd en ontmoedigd.

    ‘UWV betaalt 3 miljard voor ICT’ …die overigens niet fatsoenlijk en/of stabiel blijkt te werken… http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2694/Tech-Media/article/detail/3485807/2013/08/02/UWV-betaalt-3-miljard-voor-ICT.dhtml

    Helder lichtpunt is onze bewustwording! Den Haag ontwikkelt zich reeds volop. Van Ministeries naar Provincie en/of Gemeente(n). Wij mogen spoedig zelf vorm en inhoud geven aan onze Doe-Democratie. Alles beter dan ‘groot onvermogen’.

  2. Schaalvergroting lijkt soms een doel op zich te zijn of worden. Toch moet er ook een intrinsieke motivatie aan ten grondslag liggen.

    Daarin schult ook het onderscheid. De meest voorkomende ( gepresenteerde) redenen zijn:
    – meer winst ( in financiele zin )
    – groter marktaandeel
    – grotere effectiviteit

    Echter, wanneer de besluitvorming nader wordt beschouwd zien we andere – veel menselijker – motieven.

    De besluitvorming berust vaak bij een kleine groep mensen ( aandeelhouders / bestuurders ). Dat zijn mensen en het is niet anders mogelijk dan dat ook zij blootgesteld zijn aan individueel belang versus “zakelijk” c.q collectief belang ( wat goed is voor de toko).

    In dat individuele belang schuilt nu vaak de diepere drijfveer. De meest voorkomende daarvan zijn:

    – carriere perspectief ( meer mensen onder je en naamsbekendheid verbonden aan een grote daad.

    – financieel perspectief ( “hoger in de organisatieboom, de boom eronder is immers gegroeid al dan niet in combinatie met carriere perspectief )

    Nog meer subtiel zijn de dieperliggende persoonlijke belangen die soms door de mens zelf niet eens als zodanig herkend worden. Mijns inziens zijn deze van meest doorslaggevende aard:

    – persoonlijke prestige
    – macht
    – angst ( om kleiner als kwetsbaar te ervaren )

    Ook dit type bestuurders zijn mensen als u en ik. Het gaat te ver hier nu een waardeoordeel te vellen. Wel wil ik volstaan op te merken dat schaalvergroting niet per definitie een slechte ontwikkeling hoeft te zijn, zo lang deze maar oprecht is en werkelijk betekenis heeft. Kortom, ten dienste van de samenleving in plaats van ten dienste van individuele belangen die soms diep verscholen in de mens kunnen liggen.

    Hierin schuilt de grote uitdaging.

    De paradigma shift van denken in winst ( in monetaire en persoonlije zin ) naar meerwaarde in de zin van monetaire en niet-monetaire meerwaarde voor de gehele omgeving van de organisatie.

    Dit vergt verandering van denken en spirituele verdieping doch vooral ook (durf om te ) loslaten van oude paradigma’s.

    Recentelijk hoorde ik een mooie quote die ik graag wil delen:

    ” Het is opmerkelijk dat de eerste reactie van mensen op een zinkend schip het vastgrijpen van de reling is “.

  3. Geachte heer de Blot,

    Helemaal mee eens/ wederom zeer goed onder woorden gebracht; complimenten!
    nu maar hopen dat de politici die tegen beter weten in blijven denken dat ‘groter’ wel werkt, dit ook lezen!

  4. Geachte heer de Bot,

    Met veel interesse volg ik uw collumns. Ik wil bij deze graag de volgende aanvulling bieden:

    Bij grootschaligheid wordt het voor- of nadeel voor individuen bepaald door hoe de grootschaligheid wordt ingericht.

    Het gevaar van kleinschaligheid is dat individuele mensen sneller slachtoffer worden van de willekeurige subjectiviteit van hun leiders en de groep (bijv: je hebt een afwijkende mening dus word je al gauw weggepest). Het gevaar van grootschaligheid is dat mensen gereduceerd worden tot nummer, hun gevoel van identiteit kwijtraken, uit het systeem vallen, en zich destructief gaan gedragen (naar zichzelf of anderen).

    Als je mensen traint in emotionele intelligentievaardigheden, zoals zichzelf te voorzien van een goed ondersteunend netwerk, en deze sociale vaardigheden mee laat wegen in beoordelingen van prestaties, kan grootschaligheid nog steeds hand in hand gaan met de nodige menselijkheid; en kan kleinschaligheid de nodige tolerantie opbrengen voor diversiteit.

  5. Beste mijnheer Paul.
    Ik ben het helemaal met u eens. Zo geniepig is de schaalvergroting doorgevoerd, dat we niet eens meer weten, hoe het is ontstaan.
    Maar net zoals ik, zult u de tijd herinneren, dat er in de zorg een geneeskundig directeur en een verpleegkundig directrice was, die samen het ziekenhuis bestierden, ondersteunt door een accountant om de financiën in de gaten te houden.
    De geneesheer directeur en de verpleegkundig directrice hadden kennis van zaken, wat nodig was om de patiënt zo goed mogelijk te helpen. Het gaat tenslotte om de patiënt.
    Daarna kwamen de managers als directeur. Zij hebben geen verstand van verplegen noch van wat een patiënt medisch nodig heeft. Dat leidt tot verschraling en een beleidt op controles en niet een beleid op vertrouwen.
    Elke controle kost geld. Hierdoor heeft mijns inziens ook de vergroting kunnen plaats vinden, want een controleur (lees manager) moet voldoende werk hebben, en dus wordt er werk geschapen. Niet ten batre van de patiënt, maar ten bate van de eigen portemonnee. En zo is de omgekeerde piramide ontstaan. Er zijn meer werkers in het managen en voor de administratie, als handen aan het bed voor de patiënt,
    Dit zelfde zie je terug bij het onderwijs, bij de politie enz.
    Zelfs nu heel veel is gedigitaliseerd is dat nog zo, terwijl de administratie veel minder werk zou hoeven te geven met computers.
    Waar is ons gezonde verstand gebleven?

  6. Één mooie tegenbeweging die we zien is society 3.0. Steeds meer mensen gaan het nut zien en voelen van waardenetwerken. Waar kunnen we elkaar versterken en van elkaar leren? Steeds meer mensen beginnen voor zichzelf en zijn in staat om hun intuïtieve geest (zoals hier boven mooi beschreven) te hervinden, dat weer leidt naar bevlogengeid en vitaliteit. Niet voor niets zijn werknemers in grote bedrijven veelal overspannen of ontevreden. Je zit immers de hele dag met één beeldscherm te “communiceren”. Niet erg voedend. Één nare tendens is dat veel mensen zonder werk komen te zitten. Ik hoop van harte dat deze groep society 3.0 gaan ontdekken. Paul, dank je wel weer voor dit mooie blog .

  7. Om zich over de toekomst te kunnen buigen, moet men het verleden kennen. Zoals men uit de tijd leert klapt zo’n organisatie/rijk altijd ineen. Dit houdt geen stand. Het wachten is op de versnippering van de enorme scholengemeenschappen en de gezondheidscentra na al de fusies….

    • Goed verhaal, maar u gaat voorbij aan de realiteit. De realiteit gebiedt ons om doelmatig met onze middelen om te gaan. De bomen groeien niet meer tot in de hemel. Kleinschaligheid is heerlijk, zeker. We hebben echter te maken met grootschalige financiering, grootschalige regelingen. Willen wij een basisniveau garanderen waar ook de zwakkeren, de minder mondigen een eerlijke kans krijgen, dan zullen wij op een zekere schaalgrootte moeten acteren. Kleinschaligheid is leuk voor de grachtengordel, maar levert onoverkomelijke complexiteit voor de beperkte capaciteiten van onze overheid. Jammer, dat ben ik meteen met u en de auteurs van alle reacties eens. We leven echter niet in de maatschappij van Wederzijdse Adoratie. We leven in het heden, met alle beperkingen vandien. Daar moeten we ons rekenschap van geven. Al te gemakkelijk applaudisseren voor sympathieke ideeën is ongezond, de realiteit mag ook benoemd. En overigens ben ik van mening dat uw geluid -ieder geluid- zeer welkom is.

      • Uw reactie vind ik terecht. Ik heb veel begrip en sympathie voor de hang naar menselijkheid, waarvan prof. De Blot pleitbezorger is, maar zie de noodzaak tot schaalvergroting eveneens. Zuinig zijn met middelen, inderdaad, maar ook mogelijkheden scheppen om te specialiseren. In het voorbeeld van prof. De Blot zou het soms best nodig kunnen zijn dat 16 gespecialiseerde hulpverlenende instanties nodig zijn om een probleemgezin te helpen. In ieder geval is de kans erg klein dat 1 instantie over dezelfde kennis beschikt als de 16 instanties samen.

        Volgens mij is de consequentie van schaalvergroting niet persé dat ‘de rijkdom van de relatie’ teloorgaat. Het is de wijze waarop schaalvergroting organisatorisch wordt ingevuld die ‘digitale relaties’ veroorzaakt.

  8. Geachte professor, beste Paul,

    Als uitvoerder op de onderwijswerkvloer kan ik niet anders dan bevestigen, wat je in je column verwoordt. Mijn grote vraag is, hoe je de vicieuze cirkel doorbreekt, want om nieuwe wegen in te slaan is vereist dat huidige ‘machthebbers’ macht inleveren, terwijl de huidige organisaties vaak door het verlangen naar meer macht, zijn ontstaan. Ik ben erg benieuwd naar zienswijzen hieromtrent die mijn denkkaders kunnen verbreden, verrijken.
    Vriendelijke groet,
    Jac van Steenoven

  9. Van harte mee eens! Ik ben nog uit de tijd dat men begon met fuseren. Lang heb ik me afgevraagd wanneer de tegengestelde beweging zou komen, maar dat duurt lang. Juist de mensen die organiseren bepalen dat en willen nog steeds verder fuseren. Op de werkvloer weten we allang dat het tijd is om het tij te keren. Met veel plezier ga ik dit artikel doorgeven op de sociale media! Dit is zo’n stuk wat iedereen moet lezen. Dank hiervoor!

  10. Dank je wel Paul voor wederom de eyeopener. Ik ben 4 weken geleden geopereerd in een clinic een totale nieuwe knie. Kleinschaliger alles is gespecialiseerd op dat gebied. personeel ziet een patiënt niet als patiënt maar als cliënt, dit geeft vertrouwen en je hersteld daardoor sneller. Groot, groter, grootst, neen geef mij maar kleinschalig dan kan je door de bomen het bos nog zien. Harte groet Maria

  11. Beste Paul,

    weer bedankt voor de inspiratie die deze Blog oplevert. Als ik met compassie naar alle spelers in uw Blog kijk moet ik aan een les van Shri Bhagavan denken, hij heeft mij in laten zien dat je geheel verstrikt kan zitten in je “kennis”. Vermoedlijk zitten de beslissers over megafusies ook helemaal vast in hun denkbeelden, bovendien zullen ze door alle mee-eters (adviseurs, accountants etc.) gevoed worden om bovenal fusies en overnames door te zetten. Met z’n allen zullen ze oprecht geloven in digitalisering als tegenpool van de menselijke maat. En geen van hen kan waarschijnlijk inzien dat eenvoud zo sterk is. Misschien moeten wij, die daar wel open voor staan, goed gaan nadenken hoe wij de brug kunnen vormen, want de kracht van deze Blog moet wel heel bedreigend voor hen zijn. Zijn wij dan allemaal bereid om de mensen in deze machtsblokken te vergeven voor de schade die zij hebben aangericht?
    Ik wel, al zal dat mij wel enige moeite kosten.

  12. Wat het verlangen allemaal teweeg brengt!

    Wellicht gaan de ogen open opdat geld de grootste hoax is van de laatste, pak hem beet,
    800 jaar.
    Zelfs de kerken.

    Alles heeft met het geld te maken. Sommigen hebben het over dat macht zo belangrijk is.

    Klopt. Het zijn ongeveer 8 families die zo belust zijn op macht.
    Die 8 zijn allen bankiers.
    En die ene, die heerst naar de meeste macht of absolute macht is Rockefeller.

    Maar het geld, de MAMMON, zal verrotten!

  13. dag Paul,

    Apart vind ik dat altijd.
    Ui theel veel,onderzoeken blijt keer op keer dat er zelden een business case, laat staan een value case is voor grootschaligheid. En toch lijkt het, tot op de dag van vandaag onuitroeibaar. Bijzonder.

    Ideologie bepaalt veel meer onze besluiten denk ik dan we willen toegeven.
    Bedrijven worden in NL in een hoog tempo kleiner op dit moment. Ik denk dat ‘nearonomics’ de toekomst is.

    Ieder systtem waarbij belsissen, betalen en genieten in een hand zit, is sowieso pakweg 30% efficienter dan wanneer die drie niet in een hand zitten.

    Bij kleine bedrijven is daar doorgaans aan voldaan. Bij grote nooit.

    Frans

  14. Dag Paul,
    Dank je wel voor deze gedachten. Klakkeloze jacht naar grootschaligheid is onverstandig. Onderwijs-en gezondheidsorganisaties weten hier van mee te praten.
    Ik heb de indruk dat we juist in de zorg de megafusies achter de rug hebben.
    Kennen en gekend worden staat bij ons centraal.
    Groet en geniet van de zomer!

    Paul Jm Elsen
    Berchmanianum

  15. Geachte professor de Blot, beste Paul,

    Uw column heb ik met instemming gelezen. Tegelijkertijd moet ik denken aan de plannen van minister Plasterk om drie provincies samen te voegen tot een soort superprovincie en gemeenten op te laten gaan in supergemeenten van meer dan honderdduizend inwoners.
    Ondanks wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat groter niet efficiënter werkt, gaat precies zoals u zegt de menselijke maat verloren.
    Grotere verbanden werken ook niet democratischer, omdat de burgers hun volksvertegenwoordigers niet meer kennen. De afstand tussen de belissers en degenen over wie besloten wordt, vergroot en maakt beide partijen abstracter voor elkaar.
    Hoe kan het gedachtegoed dat u ontvouwt tijdig op tafel komen te liggen bij de Tweede Kamerfracties en de specialisten van Binnenlandse Zaken die hierover gaan beslissen?

    met vriendelijke groet,
    Gerard Beentjes

  16. Beste Paul,

    Alweer hartelijk bedankt voor deze hartverwarmende column! Soms voelt het alsof ik de enige ben die last heeft van de continue zucht naar schaalvergroting binnen onze maatschappij. Deze column laat mij in ieder geval merken dat ik het hierin gelukkig bij het verkeerde eind heb!

  17. Helemaal mee eens. En dat betekent dat ik zelf ook op zoek ga naar lokale kleine ondernemers om juist daar zaken mee te doen. Niet voor een dubbeltje op de eerste rang zitten, maar mijn buurman wat winst gunnen. En zelf genoegen nemen met een bescheiden winst als zelfstandig ondernemer. Ik moet het zelf doen. Leven naar mijn waarden. Niet proberen mijn eigen verantwoordelijkheid bij de overheid neer te leggen. Wanneer we dat met z’n allen doen, verandert de norm als vanzelf.

"Wat is uw reactie op mijn artikel? Mede namens de andere lezers bedankt voor het toevoegen van uw bijdrage. Laat een reactie achter voor mij, of reageer op elkaar. Het zou mij een plezier doen. Bedankt aan alle lezers die mijn weblog verrijken met een reactie." - Paul de Blot

NB: Uw emailadres wordt nooit gepubliceerd. Reacties met meer dan één link worden eerst gecontroleerd. Link alleen naar relevante websites. Gebruik uw reactie niet voor commercie.


+ 14 = 16