Wetgeving is zo complex dat fouten onvermijdelijk zijn

20

“De wetgeving is zo complex dat fouten onvermijdelijk zijn”, een uitspraak van staatssecretaris Wiebes van Financiën op 28 Maart 2014 naar aanleiding van de fouten van de belastingdienst. De werkdruk is veel te hoog en het snijden in het personeelsbestand leidt tot slechte controle. Uit onderzoek blijkt dat medewerkers van de belastingtelefoon de helft van de vragen verkeerd beantwoorden. In het  antwoord aan de Kamervragen wordt gezegd dat ingewikkelde vragen worden doorgegeven aan specialisten. Hoe kan de ongeschoolde belastingbetaler het begrijpen als de belastingdienst het zelf niet begrijpt?

Een ander opmerkelijk bericht is dat banken zelf moeite hebben met hun eigen veiligheidsregels. Sommige banken blijken zelf geen rekening te houden met hun eigen veiligheidsvoorschriften voor internetbankieren.

Het zijn maar twee voorbeelden van falende regelgeving. Ons beleid is zodanig overwoekerd met controlesystemen dat de eigen controleurs het niet meer begrijpen. Men denkt fraude te kunnen bestrijden door betere regelgeving maar het is juist de regelgeving die steeds meer onduidelijkheid schept en een bron wordt van fraude. Van het publiek wordt verwacht de wet te kennen, maar de meesten, en vooral de oudere mensen, weten vaak geen raad met de reglementering en nog minder met de automatisering ervan. Fouten worden onbarmhartig gestraft met zware boetes. De reglementering wordt ervaren als een dictatuur.

Fraude is er altijd en het beleid gaat ervan uit fraude te kunnen bestrijden door betere controlesystemen, maar die worden op den duur zelf oncontroleerbaar. De reglementering wordt een steeds grotere bron van corruptie, die oncontroleerbaar wordt. Elke  nieuwe controle is een mogelijkheid voor nieuwe sluipwegen.

We gaan ervan uit dat een goed beleid bestaat uit een goede controle en goede reglementering. Wat zou er gebeuren als we een goed beleid ontwikkelen door sterke verantwoordelijkheid. Dan ontstaat een controlesysteem van goede begeleiding. De kosten van het dure controle apparaat kunnen dan besteed worden aan een effectief  begeleidingsapparaat van eigen verantwoordelijkheid? Er zijn talrijke mogelijkheden voor begeleiding. Op topniveau is het commissariaat ontstaan voor begeleiding maar vaak verarmd tot een controleformaliteit. Wat kunnen we verwachten van een commissaris die belast is met  20 commissariaten. Het zou ideaal zijn als de top het voorbeeld kan geven van effectieve begeleiding. Een effectief controlesysteem is onhaalbaar zonder begeleiding van eigen verantwoordelijkheid. Mensen beschikken over een vrijheid die nooit volledig controleerbaar is, maar ze staan wel open voor behulpzame begeleiding.

Onze democratie is ontaardt in een ondemocratisch controlesysteem, waarin het volk gecontroleerd wordt in plaats van een vorming tot goed gebruik van de vrijheid.  Authentieke democratie is gericht op de eigen verantwoordelijkheid van een volk. Dat kan enkel bereikt worden door opvoeding, vorming en begeleiding van authentieke vrijheid, dat is de vrijheid om verantwoordelijk te zijn voor zichzelf en voor anderen.

Paul de Blot SJHartelijke groet,

Paul de Blot
Hoogleraar Business Spiritualiteit
Nyenrode Business Universiteit

20 REACTIES

  1. Regelgeving is gebaseerd op het idee dat regels effectief zijn en ons samenleven er beter op maken.
    We schijnen nog steeds een veel fundamentelere wet niet te doorzien; dat wat je bestrijdt wordt sterker.
    Regelgeving is ook gebaseerd op angst; voor verlies van positie, eigendom, of (verkeersregels) van zelfs het leven.
    De business spiritualiteit in deze is naar mijn mening dat we moeten vaststellen dat als er 150 mensen in Den Haag worden aangesteld om wetgeving te maken (naast plaatselijke goed gevulde colleges) er steeds meer regels zullen komen, tot aan verstikkend toe.
    Er zal straks nog maar één ruimte zijn die niet gebonden is aan regels; de eigen binnenwereld. Mensen zullen snakken naar die ruimte en willen zich terugtrekken in die binnenwereld met een klein aantal gelijkgestemden.
    Elke business die dat ondersteunt zal goede vooruitzichten hebben.

  2. Beste Paul, beste lezers van deze fantastische blogpagina,

    In bovenstaande blog over Wet- en Regelgeving wordt een tendens gesignaleerd maar daar stopt het. In deze blog wordt een onderbuik gevoel aangestipt dat bij veel mensen leeft maar verder niet gekanaliseerd.

    Bijgaand een aanzet om de termen die in jouw Blog worden gebruikt wat uit elkaar te rafelen en daarmee hanteerbaar en bespeelbaar te maken. Aan het eind staat een voorstel om ons huidige “ondemocratisch controlesysteem” om te vormen en de zo dringend gewenste “authentieke verantwoordelijkheid van de burger” mogelijk te maken. Het is een lange reactie maar hij is het lezen meer dan waard! Volgens mij dan, 🙂 Ik ben benieuwd naar reacties!

    Daar gaan we….

    Wetgeving is bedoeld om de mores helder te maken die wij binnen onze maatschappij hanteren. Wetgeving gaat over het beschrijven van gewenst gedrag en de consequenties van het niet voldoen daaraan. Die beschrijving is altijd bedoeld om “ongewenste gedrag en eventuele afwijkingen daarvan” zodanig te beschrijven dat het acceptabel wordt voor de maatschappij. Denk hierbij aan “te hard rijden”, maar ook aan “stalken” of aan “belastingfraude”.

    Regelgeving is bedoeld om een doel dat wij ons als maatschappij gesteld hebben zo snel mogelijk te bereiken. Regelgeving gaat over het beschrijven van het proces en de procedures om van de betreffende regel gebruik te mogen maken. Die beschrijving is altijd bedoeld om eventueel misbruik van de betreffende regel te voorkomen.

    Bij Wetgeving kun je een inschatting maken van de consequenties van het afwijken van gewenst gedrag en kun je afwegen of de kosten van jouw gedrag jou dat waard zijn. Denk bijvoorbeeld aan “zonder licht” op je fiets rijden. Wetgeving is altijd op iedereen van toepassing.
    Bij regelgeving daarentegen maak je een inschatting van de opbrengst van de betreffende regel en aan de hand daarvan besluit je om eventueel van die regel gebruik te maken. Denk bijvoorbeeld aan het aanvragen van een tegemoetkoming in de studiekosten. Deelname aan een regel is niet verplicht.

    Wetgeving biedt de mogelijkheid om authentiek gedrag, authentieke vrijheid binnen een maatschappij, mogelijk te maken. In een wet beschrijf je wat voor de maatschappij acceptabel en onacceptabel is. Wetgeving beschrijft de vrijheden die je hebt. Bij Democratie hoort veel wetgeving.
    Bij regelgeving daarentegen is juist geen ruimte voor authentiek gedrag, daar is alleen sprake van “wel of niet” voldoen aan voorwaarden met als gevolg het “wel of niet” krijgen van de bij die wet horende voordelen. Bij democratie hoort regelgeving.

    In een democratie ben je bij iedere nieuwe wet bezig authentiek gedrag vorm te geven binnen de grenzen van dit moment. Denk bijvoorbeeld aan de wet openbaarheid bestuur, de wet op de persvrijheid, en de wet op het homo-huwelijk.
    Wat dat betreft moet je als democratie dus dus streven naar zoveel mogelijk wetten.
    Bij iedere nieuwe regel ben je in feite bezig de mensen verder op te leiden tot calculerende burgers, in plaats van tot authentiek denkende mensen. Wat dat betreft moet je streven naar zo min mogelijk regels.

    In onze democratie worden rechters opgeleid om alle verbanden en nuances van wetgeving te blijven zien en authentiek gedrag zoveel mogelijk toe te staan.
    En in onze democratie worden ambtenaren opgeleid om alle verbanden en nuances van regelgeving te zien en misbruik te voorkomen.

    Zoals jij al schreef is onze regelgeving helaas ontaardt in een ondemocratisch controlesysteem, waarin het volk gecontroleerd wordt in plaats van gevormd om goed gebruik te maken van hun vrijheid. De gesignaleerde terugloop van de opkomst bij verkiezingen zijn daar het bewijs van.
    Maar wie is degene die daarop let?
    – Niet de bewindsman, want die is bezig met de wet en al zijn nuances: de wet moet eerlijk zijn naar alle partijen toe.
    – Niet de rechters, want die zijn alleen voor het bekijken van de nuances binnen authentiek gedrag.
    – Niet de ambtenaren, want die zijn bezig met het implementeren van al die nuances en hun regels moeten recht doen aan de wet.

    Nee, uiteindelijk zijn het alleen diegenen die gebruik maken van een regel die kunnen bepalen of een regel effectief is. Maar naar die feedback wordt eigenlijk nooit gevraagd, aan die feedback wordt eigenlijk geen aandacht besteed. Naar de feedback van diegenen die gebruik maken van een regel wordt niet geluisterd. Daar is namelijk geen wet voor! En dus wordt authentiek gedrag op dat punt niet bevordert, niet opgeroepen.

    Wat we dus nodig hebben om het ondemocratische controlesysteem een halt toe te roepen is een wet op de regelgeving!! Dat moet een wet zijn waarop je als burger altijd terug kun grijpen als de uitvoering van een wet te complex wordt om als burger nog te begrijpen. Een wet waar je een beroep op kunt doen als regelgeving ontaardt in een ondemocratisch controlesysteem in plaats van een effectief uitkeringssysteem. Het is tijd voor een Grondwet op de Regelgeving, een soort basisfilosofie die van toepassing is op alle regelgeving.

    Een dergelijke “Grondwet voor Regelgeving” zou wellicht als volgt kunnen luiden:

    “Alle regelgeving moet zo effectief mogelijk zijn met betrekking tot het doel
    van de betreffende regel. Indien uit de praktijk blijkt dat een regel effectiever zou
    kunnen, moet hij worden aangepast.”

    Met deze grondwet in de hand zouden burgers hun eigen authentieke verantwoordelijkheid kunnen nemen en de huidige regelgeving op hun werkelijke effectiviteit kunnen laten toetsen. En ik garandeer je dat daarmee heel wat regelgeving, wettelijk verplicht, eindelijk moet worden aangepast.

    Wellicht heb ik wat nuances vergeten, of ben ik met grote stappen door de porseleinkast gegaan? Laat het maar weten… 🙂 Met elkaar komen we verder, dat is de kern van democratie.

    Met vriendelijke groet,

    Jos van Velzen

  3. We hebben het hier over Wet- en Regelgeving maar mijn voorstel is dat we die twee termen eens uit elkaar gaan halen. Ieder van die termen heeft een eigen doel voor ogen en door dat onderscheid helder te krijgen kunnen we ook op een andere wijze kijken naar de gevolgen van onduidelijkheid en complexiteit.

    Volgens mij moeten we toe naar Wet-geving, bedoeld om de mores van een maatschappij op eerlijke wijze te beschrijven en behulp van voortschrijdend inzicht in banen te leiden en aan volgende generaties over te dragen. Hierbij gaat het dus eigenlijk niet over straffen, want dan zou er ook een belonen tegenover moeten staan, maar over de consequenties van het afwijken van het beschreven gewenste gedrag.
    En daarnaast moeten we toe naar Regel-geving, bedoeld om de uitvoering van politiek gewenst gedrag op zodanige wijze in banen te leiden dat het maximaal haalbare op zodanige wijze datmet bijhorende straffen en beloningen

  4. Dit prima stuk moest me denken aan een deeltje uit de Te Tjing…. …We zijn blijkbaar (als mensen) niet veel opgeschoten de laatste 2030 jaar……
    QUOTE
    De mensen verhongeren, omdat de heersers
    teveel belastinggraan opeisen;
    daarom verhongeren ze.
    Ze zijn moeilijk te regeren, omdat de heersers
    zich teveel met alles bemoeien;
    daarom zijn ze moeilijk te regeren.
    Ze vrezen de dood niet, omdat de heersers
    teveel van het leven eisen;
    daarom vrezen ze de dood niet.
    Het zijn enkel degenen, die weinig van het leven eisen,
    die het leven waardevol kunnen maken.

  5. Geachte heer De Blot,
    Dat ben ik zo met u eens. Steeds vaker wordt vergeten dat we veel minder lelijkheid van buitenaf zouden hoeven beteugelen, als we de innerlijke schoonheid (deugd, moraal, het ‘goede’) in de mens zouden voeden. Opvoeding, de archetypische verhalen over het goede uit ons collectief bewustzijn weer eens afstoffen, een vruchtbare discussie opzetten tussen jong en oud – en als we toch bezig zijn, die verfoeilijke reality-series de deur uit, waarin het ‘elkaar het slechte aandoen’ voor het goede wordt aangezien.

  6. Geachte prof. De Blot,

    Ook ik kan mij aansluiten bij al het geschrevene. Ikzelf ben werkzaam in de zorg en ook daar zijn recent m.b.t. registreren van verrichtingen de voorbeelden te noemen van wat als fraude bestempeld wordt puur komt door gebrek aan kennis m.b.t. de regelgeving maar ook de continue aanpassingen van de regels en de slechte communicatie hierover.

    Wat betreft de politiek die achter loopt. Ik ben er van overtuigd dat het politieke stelsel dat wij nu kennen de hierboven beschreven hoognodige veranderingen juist in de weg staan. Elke vier jaar weer het risisco van een andere politieke kleur met dus weer andere prestigeuze projecten en daarbij behorende regels en controles. Volgens mij zijn wij zo langzamerhand wel toe aan een regering van wijze mannen/vrouwen die gekozen worden op basis van hun kennis en kunde en niet op basis van politieke kleur. Zij krijgen voor langere periodes dan steeds de vier jaar de moglijkheid de hoognodige veranderingen in onze regelmaatschappij aan te pakken en structureel te verbeteren.

  7. Beste Paul,

    Ik ben het helaas met je eens dat de regelgeving in Nederland er niet meer is voor het welzijn van haar inwoners, maar voor het instandhouden van een onpersoonlijk bureaucraties systeeem. In een land waar de vertrouwenseconomie verdwijnt, leidt dat onherrroepelijk tot afname van welvaart en welzijn. Het roer moet om en gelukkig gaan dit steeds mensen inzien. Nu nog de politiek, maar die is volgend op van wij met zij allen vinden. Dus blijven praten en aangeven bij onze plaatselijke bestuurders wat er mis is.
    Hartelijke groet,
    John van der Hoek

  8. Beste Paul, elke ontwikkeling heeft zijn eigen schaduwzijde en nu het oude wij-tijdperk steeds meer verlaten wordt ( kerken stromen leeg, we wonen niet een leven lang in straat of dorp en kennen onze buren vaak matig) en het ik tijdperk al een aantal jaren zijn intrede doet zitten we met nieuw schaduwzijden. De pijnlijkheden van het instituut kerk zijn zichtbaar en de zware normen van het oude dorpsleven verliezen op vele plekken hun kracht ( de visboer uit Volendam die ik vanmiddag sprak voelde die druk nog heel zwaar in zijn gemeenschap). Leve de democratie, leven het individu dat zijn eigen waarden mag leven en zijn talenten kan ontwikkelen en zie hier ook de schaduw van diezelfde ontwikkeling. Het individu gaat zijn gang, leeft voor zichzelf, verslingerd aan materie en onverzadigbaar en heeft niet veel met wetten en regels. reactie is dus nog meer controle en ik ben het helemaal met je eens dat vanuit scholing en opvoeding het innerlijk kompas van mensen gevoed mag worden. In die samenleving wil ik wonen en er zijn prachtige mensen die daar veel aan bijdragen en voor heel veel is die stap nog één te ver. Het nieuwe wij is onderweg, breidt zich uit. En ook die laat al zijn schaduwzijde zien. Wat doen we in die tussentijd? Jij schrijft o.a. mooie blogs en ik begeleid ouders bij opvoeding van hun kinderen en coach mensen die ondersteuning wensen bij hun ontwikkeling. Het gaat niet harder dan het gaat en met jouw woorden plaveit jij (mede) de weg.

  9. Schandalig is, dat de toenemende groei van voedselbanken veroorzaakt wordt door de toename van nutteloze complexe regelgeving, vooral aan onze onderkant van de samenleving. Als financieel analist van een voedselbank, neem ik herhaaldelijk waar de idiotie van een nutteloze rondedans van geld, schade veroorzakend vanwege het onbegrip bij eenvoudige mensen zodat ze fouten maken. Krijgen ze teveel, dan heten ze fraudeur, krijgen ze te weinig, dan horen ze niets. Hiervan heb ik diverse voorbeelden.
    Ik vernam, dat het voornemen is fiscaliteiten te vereenvoudigen. Juist de situatie aan de onderkant heeft hierbij aandacht nodig en zou tot een echte bezuiniging kunnen leiden om nutteloos werk overbodig te maken. Maar zouden de huidige initiatiefnemers hiervan weten?

  10. Beste Paul,
    Wat een rake column en wat uit het hart gegrepen. Met regels en daaraan gekoppelde repressie denkt men risico’s te mitigeren en excessen te voorkomen maar we creëren er alleen nieuwe problemen mee.
    Het is naar mijn idee het gevolg van het kopiëren van Angelsaksisch denken en handelen. Alle risico’s dienen weggenomen te worden. We zijn daarmee vergeten wat de Rijnlandse leest ons kan brengen. Minder “control” vanuit management risicobeheersing en grotere gerichtheid op individuele kwaliteiten van medewerkers en een acceptatie van risico op uitglijders zou zo veel meer positieve resultaten en menselijk welzijn opleveren. Al met al is er nu sprake van een zeer ongezonde disbalans die alleen maar reactiviteit en angstigheid bij mensen oplevert.
    Ik troost mij met de gedachte dat deze disbalans onmogelijk stand kan houden. De vraag is alleen: Moeten we wachten tot de wal het schip gaat keren of gaan we door actief te handelen en na te laten de balans herstellen?! Ik hoop met heel mijn hart dat het laatste het geval zal zijn.

  11. Beste Paul,
    Dank voor je column.
    “Onze democratie is ontaardt in een ondemocratisch controlesysteem, waarin het volk gecontroleerd wordt in plaats van een vorming tot goed gebruik van de vrijheid. Authentieke democratie is gericht op de eigen verantwoordelijkheid van een volk. Dat kan enkel bereikt worden door opvoeding, vorming en begeleiding van authentieke vrijheid, dat is de vrijheid om verantwoordelijk te zijn voor zichzelf en voor anderen.”
    Ik ben net terug van een 3 weekse reis door Japan. Als men mij vraagt hoe was dit, antwoord ik meestal met datgeen wat mij is opgevallen. Nergens heb ik ik vuilnisbakken gezien. Maar er was ook geen rommel op straat! De treinen waren allemaal op tijd. Als het voetgangers licht op rood staat, zie je ze allemaal wachten. En heb je nog veel politie gezien? Nee, eigenlijk niet.
    Dat is dus vrijheid om verantwoordelijk te zijn voor zichzelf en voor anderen. Het kan dus!

  12. Waarde Paul,

    Het meest schrijnende vind ik, dat in dit geval de staatssecretaris van Financiën kennelijk niet eens lijkt te beseffen wat hij eigenlijk zegt. Wanneer hij dit wel zou doen, dan zou hij onmiddellijk maatregelen voorstellen om de wetgeving zodanig te (doen) vereenvoudigen dat die niet alleen door iedereen begrepen kan worden, maar ook foutloos uitvoerbaar en handhaafbaar is. Dit soort constateringen bracht mijn onlangs overleden echtgenote en mij nogal eens tot de verzuchting: “in welk gekkenhuis leven wij?” of “dit is toch gewoon de wereld op zijn kop?”

    Overigens is het toch ook triest, dat de kinderen van de heer Stuijt zo ontmoedigd zijn geraakt dat zij hun (naar ik aanneem gekozen en op zich gewaardeerde) werkomgevingen hebben moeten verlaten.

  13. Dank je Paul voor deze duidelijke column. Het is dus tijd dat er wat gaat veranderen. We hebben ons met z’n allen behoorlijk in de nesten gewerkt…
    En toch is er hoop! Zoals onze koning in zijn kersttoespraak zei: Er is nog veel en mooi werk te doen. Laten we elkaar motiveren, er is genoeg voor iedereen!

  14. Dweilen met de kranen open. Dat is controle. Rond 1968 had men in de industrie al de grens van het nut van controle bereikt. We zijn er toen voor gaan zitten om alles vanaf het begin te doordenken. Begin met situatie- en informatie analyse, ontwerp en toets het ontwerp. In 1978 hadden we machines zonder ingewikkelde controles en met minimaal “uitval”, of afval, minimale behersingskosten en een concurrerende kostprijs. Uiteraard waren onze inzichten niet besteedt aan politici en juristen. Hoewel we het hebben geprobeerd, maar wij waren weer niet bedreven in demogagie, volks mennen, e.d. dus is nu onze industrie teruggedrukt in de periferie van ons Nederlandse bestaan. MBA’s deden de rest en joegen eigen bedrijvigheid naar buitenlanden en sneden in de geprofessionaliseerde productie organisaties tot de managers het zouden moeten doen. Die voeren dus hun managementsystemen in. Mijn vier technisch geschoolde kinderen hebben hun loopbanen in de industrie daarom opgegeven: je kunt niet werken met “managers” die niet eens rekenen kunnen. Of willen, God zal het weten. (Ik ben 74)

  15. Triest dat een mooi concept als democratie voor de burger: zo ontaart in een regenwoud van onduidelijke spelregels. Daar zal een parlementair onderzoek niet misstaan!! Wie bint de kat de bel aan ( met excuses aan de Dierenpartij)

  16. Best Paul,
    Dit blog is mij uit het hart gegrepen. Tijdens de 40 jaar dat ik advocaat was, merkte ik steeds weer dat ik veel betere en duurzame resultaten kon bereiken door de wederpartijen van mijn cliënten ter verantwoording te roepen en mijn cliënten zelf verantwoording te laten nemen, dan te vechten om gelijk te krijgen. Verantwoording nemen en op verantwoordelijkheid aanspreken, brengt mensen tot elkaar en stimuleert hogere waarden. Controle en vechten om gelijk daarentegen zet mensen aan tot manipulatie, ontduiken en materialisme. Het drijft mensen uit elkaar en degradeert intermenselijke waardigheid.
    De tekst van deze column van je zou duurzaam op de werkkamerdeur van ieder parlementslid aangebracht moeten zijn.
    Hartelijke groet,
    Alexander

  17. Je doet een mooi beroep op eigen verantwoordelijkheid, Paul. En terecht, want ik mis het tegenwoordig ook. Binnen mijn eigen bedrijf heb ik het onlangs in een medewerkerspresentatie ‘gebrek aan collectieve verantwoordelijkheid’ genoemd.

    Of zoals ik tijdens carnaval hoorde: “bedenk niet bij het laatste vel, die na mij komt die redt het wel”.

"Wat is uw reactie op mijn artikel? Mede namens de andere lezers bedankt voor het toevoegen van uw bijdrage. Laat een reactie achter voor mij, of reageer op elkaar. Het zou mij een plezier doen. Bedankt aan alle lezers die mijn weblog verrijken met een reactie." - Paul de Blot

NB: Uw emailadres wordt nooit gepubliceerd. Reacties met meer dan één link worden eerst gecontroleerd. Link alleen naar relevante websites. Gebruik uw reactie niet voor commercie.


8 + 1 =