Komt er een einde aan de crisis?

25

De crisis slaat hard toe als we naar de gevolgen kijken. De werkloosheid is jarenlang niet zo hoog geweest en veel mensen hebben schulden. Toch hoopt men dat het ergste leed voorbij is en telkens lees ik dat het beter gaat. Er wordt in elk geval van alles gedaan om de crisis te bestrijden. Er komen steeds weer nieuwe maatregelen, maar een verbetering op het ene vlak betekent vaak een verslechtering op het andere.

De crisis wordt erger naarmate de mensen mondiger worden en meer van hun vrijheid gebruik maken. Door die vrijheid wordt het lastig een goede planning te maken. Je weet nooit wat iemand gaat doen. De mensen zijn zich steeds meer bewust van hun rechten en minder van hun verantwoordelijkheden. Een goede planning is alleen mogelijk als mensen zich aan de afspraken houden.

De crisis is vooral het gevolg van gebrek aan verantwoordelijkheid. We worden in onze keuzes sterk beïnvloed door de media en de publieke opinie. In ons beleid gaan we vooral uit van denkmodellen die een externe zekerheid waarborgen, die rationeel verantwoord zijn. De vraag is wat er zal gebeuren als we daar niet langer op kunnen vertrouwen. Als de mensen zich niet aan hun afspraken houden of daar op een onverantwoorde manier mee omgaan. Is er dan een oplossing mogelijk?

Naast de externe zekerheid bestaat er ook de innerlijke zekerheid, die we als het ware van binnenuit als zinvol aanvoelen. Zingeving is niet rationeel te verklaren en uniek voor iedere persoon en elke situatie. De bewustwording van de zingeving van wat je doet en kiest kan een bron van zekerheid zijn als de situatie onberekenbaar wordt.

Daarnaast is er ook nog een zekerheid die ik de relationele zekerheid zou willen noemen: dat is de zekerheid van je relaties, je verantwoordelijkheid voor elkaar omdat je van elkaar afhankelijk bent. In de Afrikaanse cultuur gaat men uit van de Ubuntu, waarin het WIJ het uitgangspunt is van de zekerheid. Het IK kan pas tot zijn recht komen als het WIJ tot zijn recht komt. De Franse filosoof Levinas zegt hetzelfde op een andere manier. In de ogen van de ander herken ik mijzelf en ook mijn verantwoordelijkheid voor de ander. De ander is een andere IK. Het is de ervaring van een innerlijke gastvrijheid van hart tot hart, waardoor je voelt dat je bij elkaar hoort en voor elkaar verantwoordelijk bent. Dat is een kleinschalige aanpak van de crisis, maar het werkt wel als een olievlek op het water.

In de hedendaagse filosofie is het postmodernisme ontstaan, dat de mogelijkheid van een filosofisch systeem ontkent. Daarin is slechts één enkel systeem fundamenteel : het relatiesysteem. Mensen zijn en blijven relationeel van aard. De afbraak van deze relaties is wellicht wel de belangrijkste oorzaak van onze crisis. De consequentie hiervan is dat een effectieve aanpak van de crisis alleen mogelijk is als er gewerkt wordt aan een gezond relatiesysteem en aan een netwerk van mensen dat verantwoordelijk is voor elkaar. Het beleid bestaat dan niet uit voorschriften en controle op de naleving ervan, maar uit het faciliteren van netwerkorganisaties.

Paul de Blot SJHartelijke groet,

Paul de Blot
Hoogleraar Business Spiritualiteit
Nyenrode Business Universiteit

25 REACTIES

  1. Beste Paul,

    wederom een prachtig stuk van jouw hand, uit jouw hart. Ook mijn hart resoneert met de sociaal maatschappelijke problematiek van dit moment. De manier waarop wij allen ons steeds minder herkennen in de beslissingen die ‘verantwoordelijken’ maakt in mijn beleving dat steeds meer mensen daar afstand van nemen. Zoals in alle tijden wordt het steeds lastiger ‘to live and let live’. In de afgelopen jaren heb ik zelf op een harde manier geleerd hoe belangrijk zingeving is en de weerslag die dit heeft op maatschappelijke betrokkenheid van ieder individu, om op een positieve liefhebbende en opbouwende manier met elkaar om te gaan. Nu lijkt het alsof de economische crisis de oorzaak is, maar feitelijk stipt hij alleen maar het gebrek aan zingeving in onszelf aan. Het belang dat ieder van ons daar aan werkt, heb je wat mij betreft mooi aangestipt – en met regelmaat, op dit blog. Je eigen wijze weg gaan MOET samengaan met verantwoordelijkheid nemen, je mond open durven trekken zelfs als dat risico voor jezelf in houdt, en liefdevol de mensen om je heen bekrachtigen. Dat bekrachtigen, daar ligt de sleutel volgens mij. Als we dat nu eens allemaal 1x per dag zouden doen – iemand bekrachtigen. Dat is liefde geven én verantwoordelijkheid nemen. Dan krijgt dat een synergetisch effect waar je ‘U’ tegen zegt.

    Met hartegroet,
    Marco van Rossen

    • De personen die de beslissingen nemen moeten maar met de billen bloot!!

      Maar wie gaat hun dan bestraffen in een land als Nederland waar iedereen aan de bovenkant iedereen indekt???

      Hier in dit land moet je met het vergrootglas zoeken naar integere mensen!
      En ben je integer dan ben je hier een vechter tegen de bierkaai!!

      En zo willen de graaihaaien dit graag houden in ons graailandje!!

      Velen zullen zeggen dat ik een fantast maar ook velen zullen het met mij eens zijn!!

      De groetjes van een altijd naast het net visser!!

  2. Samen sterker is geboren uit natuurlijke zwakte

    Dank voor het mooie artikel dat ons terugbrengt naar de oorsprong van de mens.

    Existentie is de diepste drijfveer van elk leven. De ontwikkelende mens kwam al snel tot de conclusie dat hij als soort te zwak was om als eenling te overleven.
    In de situatie waar man en vrouw voor de kinderen zorgden was de kans dat deze kinderen succesvol tot volwassenheid werden gebracht aanzienlijk groter dan in de situatie waar de vrouw dat alleen moest doen. Als gevolg daarvan kopieerde het gen dat mensen dingen samen laat doen veel sneller dan het gen die mensen dingen alleen laat doen.

    Het kan nog steeds, als kluizenaar je leven helemaal in je eentje doen. Maar sterker zijn onze genen die ons leren dat samen ons sterker maakt. Meer mogelijkheden bieden om zaken tot volwassenheid te brengen.
    Blijft alleen nog de keuze met wie wil ik dan samen? Ook daartoe zijn we uitgerust met prima sensoren. Wat werkt complementair?
    Teveel laat we ons leiden door moderne sensoren, massaal aangeboden door allerlei media, terwijl we geruster op ons gevoel kunnen vertrouwen. Daar is niets subjectiefs aan, dat zijn duizenden jaren ervaring.

    En de crises? Die zijn er tientallen geweest en er zullen er nog vele volgen, die hebben met deze uitgangspunten niet zoveel te doen. Veel meer de maatschappelijke vervlakking, het contactverlies met onze oorsprong en daarmee het dragen van de verantwoordelijk voor al wat leeft. Maar ook het ontbrekende besef van het gevaar dat we voor onze eigen existentie aanrichten. Onze ogenschijnlijke “macht” kan nog wel eens onze grootste zwakte blijken.

  3. Inderdaad gaat het er om dat we gaan beseffen dat we allemaal deel uit maken van hetzelfde veld. Ieder van ons ervaart zich de druppel te zijn in de oceaan die we samen vormen.
    Neem vooral verantwoordelijkheid voor jezelf, dat is je beste bijdrage aan het geheel. Deel.

      • Cuneira,

        Als je geen zinnig antwoord kunt geven op de vraag of de discussie erover, lijkt het mij gepast dat je niet reageert.
        Je tegeltjes wijsheden zit niemand op te wachten. En mensen diskwalificeren omdat ze een vraag stellen al helemaal niet. Ik sluit me bij de oorspronkelijke vraag aan.
        WAAROM?

  4. De crisis bestrijd je niet, de crisis is naar mijn mening een zegen om ons allen bewust te maken van onze zegeningen en verantwoordelijkheden. Het is jammer dat elke crisis misbruikt wordt door de gevestigde orde die angst probeert vast te houden of te blijven zaaien. De crisis is ontstaan door hebzucht, waarbij wij vergeten zijn dat geld geen productie- maar een ruilmiddel is. Ons denken over de economie is zo verwrongen geworden dat wij de basis hiervan “vraag en aanbod” continue proberen te beïnvloeden wat weer tot grote problemen gaat leiden. Zolang wij als mens arbeid leveren om hiermee zo snel mogelijk te kunnen stoppen zullen loterijen en aandelen in trek blijven en blijven de meesten van ons zoeken naar het gat in de markt of creëren wij dat zelf als we over voldoende middelen beschikken. Hoewel ik een hoop gelezen heb en vele studies heb mogen volgen bezit ik geen enkele titel maar beschik ik wel over heel veel ervaring. Jaren heb ik vermogensbelasting mogen betalen heb ik me kunnen verdiepen in het beleggingsspel en ook de psyche van de mens heb ik jarenlang mogen bestuderen en die van mezelf in het bijzonder waardoor ik tot de conclusie ben gekomen dat eigenlijk alles al een keer gedaan is en alles geweten wordt.

    Dit is eigenlijk een veel te lange inleiding voor de reden waarom ik op je blog reageer.
    De zin, “De mensen zijn zich steeds meer bewust van hun rechten en minder van hun verantwoordelijkheden” maakt me woest. Een zin die ik vanaf de jaren begin tachtig regelmatig voorbij heb zien komen. Hierdoor heb ik je blog dan ook met andere ogen gelezen en het maakt me erg boos, het staat ver van de praktijk en vraag me dan ook af waarop je deze uitspraken baseer.

    • Beste Hans van Meggelen,

      de mens met onbeperkte middelen en hoge positie is het stadium om te vermeerderen wat hij heeft voorbij. Hij ervaart dit niet meer als zinnig, laat staan als opwindende uitdaging.

      Opbrengst is maar saai en zijn verveling dient ten koste van alles bestreden. Dus zoekt hij nieuwe spelletjes, hoe doe ik een gok slagen die niemand vóór mij kon doen slagen. Die goklust lijkt de enige motivering in zijn overweldigende overvloed en ach, van de brokken die dat bijna altijd veroorzaakt heeft hij geen last.

      Heeft “hij” zich wel genoeg onderscheiden en anderen de loef afgestoken lijkt keer op keer de gruwelijke drogreden die fnuikende onverantwoordelijkheid veroorzaakt.

      Wie niet waagt wie niet wint, is een bedrieglijk motto.

      Goede groet,

      Guy Sonnen

      • Vertel dat maar aan Warren Buffet die lacht je gewoon uit.
        Meer rijkdom is gewoon leuker. De rest zijn tegeltjes wijsheden die mensen zoethouden.
        Stort de rest van het jaar je inkomsten maar op mijn rekening. Kijken wie er gelukkiger van word.
        Wat een waus geleuter.

  5. Dag Paul,

    Zoals steeds opnieuw heb ik je inspirerende woorden in me opgenomen. De reacties op je collumn vullen aan en versterken je boodschap. Maar wat jammer nou dat de reacties op deze collumn uitsluitend afkomstig zijn uit het wetenschappelijk corps. Met alle respect voor de wetenschap, mis ik de taal van het volk. Ik denk en hoop dat de kerk en met name de jongere voorgangers in de kerk dichter bij de man in de straat staat dan wij. Reacties vanuit die hoek zouden de inspiratie en inzichten zeker kunnen verdiepen.

    Ik wil het niet hebben over het zelf verantwoordelijkheid zijn. Dat is zo waar als een koe, maar ook dat de mens zwak is en zal blijven. Macht, geld en dus hebzucht zijn van alle tijden. De nederlandse economie heeft zich verwend gewenteld in derde geldstromen. Recht op subsidie, recht op betaalde zorg, recht op uitkeringen en dat ontwikkeld en onderhouden door de politiek en media. De banken hebben daardoor kritiekloos ‘goede’ (?) zaken kunnen doen en geld besteed aan andere zaken dan het versterken van eigen vermogen.

    Elke regering van welke samenstelling ook zal met veel kritiek de verwende instelling van organisaties en de individuele man/vrouw moeten terugdringen. De eigen verantwoordelijkheid zal het ten goede komen.

    Met hartelijke groet,

    Henk van Oene, ondernemer

  6. Het is de onliefde, het gevoel elkaar nodig te hebben om zelf, maar ook als samenleving te kunnen overleven dat langzaam aan verdwijnt. Was het niet Martin Buber die ooit zei dat liefde speuren is naar wat een ander nodig heeft? Door de tijd heen zien we dat (hoogstaande) culturen komen en gaan. In dit tijdsgewricht is het niet anders, met dit historische verschil dat de omvang ervan kolossaal, ja mondiaal is. Wat blijft zijn de elementen waar het sterrenstof uit bestaat en de Levenskracht die waarschijnlijk eeuwigdurend is. Van hieruit ontstaan misschien nieuwe levensvormen maar dat zullen we nooit weten. De arrogantie die in de hedonistische gulzigheid van de mens besloten ligt geeft mogelijk de loop van de eeuwigheid een nieuwe wending. Op zich een geweldige prestatie die echter voorbij gaat aan gezond verstand. Onze hoop ligt alleen in de vernieuwing van ons denken waarin de kans besloten ligt er nog wat van te maken.

  7. Hetgeen waar het de bestuurders, machthebbers om gaat is het motto; ORDO AB CHAO.

    ORDE door CHAOS.

    Want wanneer kun je iets veranderen? Door het eerst kapot te maken.

    Alles in de politiek is georkestreerd. Zogenaamde events zijn een geschenk uit de hemel.
    U wordt misleidt. U denkt dat zij er voor u zijn….niets is minder waar.

  8. De bewustwording van de zingeving van wat je doet en kiest kan een bron van zekerheid zijn als de situatie onberekenbaar wordt.

    Mooi beschreven! Daarin zie ik de crisis als groeiversneller van bewustzijn. De situatie wordt helderder onberekenbaar. Zo onberekenbaar als hij altijd al was.

  9. Beste Paul,

    Deze column doet mij denken aan de theatervoorstelling ‘Trekhaak gezocht’. In deze voorstelling vertelt en zingt de maker (Tjerk Ridder) over zijn reis van Utrecht naar Istanboel als lifter. Let wel, hij ondernam deze reis met een caravan maar zonder auto! Daarmee was hij dus afhankelijk van anderen om zijn reisdoel te bereiken. Het motto van zijn voorstelling is dan ook: ‘You need others to keep you going’. (www.trekhaakgezocht.nl)

    Jouw columns en de reacties daarop van anderen houden mij ook in beweging.

    Hartelijk dank daarvoor en wellicht tot nader contact,

    Joop de Kler

  10. Het begrip crisis (in Nederland) is relatief, zeker als je het in een mondiaal kader plaatst. Zuiver materieel bekeken zijn we in Nederland misschien iets minder vermogend geworden. Maar om nou te zeggen dat mensen het daardoor slecht hebben, zou ik toch wel wat meer hard materiaal willen zien.

    Inhoudelijk:

    “De crisis wordt erger naarmate de mensen mondiger worden en meer van hun vrijheid gebruik maken. Door die vrijheid wordt het lastig een goede planning te maken.”

    Ik zou niet weten waaruit dit blijkt. Mensen/Nederlanders zijn al jaren/decennia mondig, ook in goede tijden. Als er heldere structuren zijn, hoeft mondigheid niet ten koste te gaan van planning en besluitvorming.

    “De crisis is vooral het gevolg van gebrek aan verantwoordelijkheid. We worden in onze keuzes sterk beïnvloed door de media en de publieke opinie. In ons beleid gaan we vooral uit van denkmodellen die een externe zekerheid waarborgen, die rationeel verantwoord zijn.”

    Ook hier is mij niet duidelijk waar het gebrek aan verantwoordelijkheid uit blijkt. Als je tegenwoordig een misstap maakt, wordt daar toch echt wel op aangesproken. De zekerheden cq onzekerheden hangen vooral samen met materiele zaken, zoals het hebben van een baan en daarmee inkomen. Als je niet goed met geld om kan gaan en je verliest je baan, dan heb je een probleem als je je (materiele) levensstijl niet aanpast. De realiteit is heel simpel: heb je minder geld, dan geef gewoon minder uit. En wat de media betreft: tja, dat is nooit anders geweest. Mensen moeten zelf goed nadenken en niet alles voor zoete koek slikken.

    “Daarnaast is er ook nog een zekerheid die ik de relationele zekerheid zou willen noemen: dat is de zekerheid van je relaties, je verantwoordelijkheid voor elkaar omdat je van elkaar afhankelijk bent.”

    Ik ben in principe niet verantwoordelijk voor en niet afhankelijk van mijn vrienden, maar dat neemt niet weg dat ik er wel voor mijn vrienden ben (en omgekeerd). In zakelijke relaties is samenwerking essentieel en op dat punt denk ik dat er nog wel wat te verbeteren valt. Als je laat zien, dat je door samenwerking meer kunt bereiken en betere resultaten kunt behalen, dan is het goed voorbeeld doet goed volgen.

    “Mensen zijn en blijven relationeel van aard. De afbraak van deze relaties is wellicht wel de belangrijkste oorzaak van onze crisis.”

    Met de eerste zin ben ik het eens. De rest is veel te kort door de bocht en vereist onderbouwing. Een economische crisis uit zich meestal als eerste door financiele problemen en daarna mogelijke ook relationele, psychische en andere problemen (omgekeerd kan ook, maar dat hoeft niet perse verband te houden met een crisis). Het bekende spreekwoord “in slechte tijden leer je je vrienden kennen” is van alle tijden.

    Inzake het faciliteren van netwerkorganisaties. Netwerken is ook van alle tijden en wordt in Nederland juist steeds meer gedaan. Je zult echter ook zelf initiatief moeten nemen, want het komt niet zomaar naar je toe. Het is net als met schulden: als je je kop in het zand steekt gaan de schulden niet weg, maar op het moment dat je telefoon pakt en er met iemand over gaat praten kun je aan oplossingen gaan werken.

    • Beste Marcel,

      Ik ben het roerend met je eens. Deze column zit weer boordevol met aannames uit de losse pols, halve wasrheden en slordig taalgebruik .. Wetenschappelijk gezwets …

      Groet,

      Henry

  11. De Maya’s zeiden het al: In L’akech: ik ben een andere jij!

    Het lijkt vaak zo moeilijk in onze westerse maatschappij vanuit die filosofie te leven. Alles is erop gericht om je, al van jongs af aan, te leren dat je alleen verantwoordelijk zou zijn voor jezelf. In cursussen leer je dit ook “laat de ander maar voor zichzelf verantwoordelijk zijn”.

    Ik wil het graag anders doen en ik hoop dat ik daarin steeds meer mensen bereik, zodat we met zijn allen verantwoordelijkheid voor elkaar en onszelf gaan nemen.
    Van hart tot hart.

  12. Beste Paul,

    Dank voor dit wederom inspirerende en heldere betoog. Ik kan me hier volledig in vinden. Vooral ook het slot. Graag geef ik in aansluiting hierop mijn eigen visie.

    De meeste mensen zijn naar mijn idee zich niet of nauwelijks bewust van het feit dat het meeste gedrag en de diepere gevoelens van ons allen sterk samenhangen met de sociale interactie zowel in privé als in werksfeer en in het openbare leven. Die interactie speelt zich vooral ook op een energetisch en emotioneel oftewel dieper spiritueel niveau af. We zijn echter niet of nauwelijks gewend om op dat subtiele niveau af te stemmen, zoals dat bijvoorbeeld wel gebeurd bij het spelen in een muziekband of orkest. Bij dat laatste is er ook niet voor niets een dirigent nodig als verbindend, inspirerend en visionair leider.

    Dialoog, met name in een meer dynamische vorm en setting, zie ik als een krachtig middel om tot die subtielere afstemming en verbinding te komen en tot meer wederzijdse openheid en betrokkenheid en daarmee tot meer (gezamenlijke) verantwoordelijkheid. Het kan ook leiden tot een breder en dieper bewustzijn, zowel van het eigen functioneren als van het functioneren als groep in een bredere organisatie en/of samenleving. Dat kan leiden tot de typische shift van egosysteem naar (sociaal) ecosysteem, zoals Otto Scharmer met zijn Theory U propageert. Belangrijk onderdeel daarvan is de afwezigheid van (de stem van) het oordeel, het cynisme en de angst.

    Een vriendelijke groet,
    Mees de Lind van Wijngaarden

  13. Beste en geachte Paul,
    Vanuit Business gezien ben ik het eens met de stelling dat ‘die hard toeslaat en dat mondigheid hem erger maakt’.
    Vanuit Spiritualiteit is er misschien iets voor te zeggen dat het een gezonde correctie was in de richting van ‘Ubuntu’, wederzijdse verantwoordelijkheid en een gezonde ontwikkeling van zelfbewustzijn.
    In die zin is deze crisis een mooie kans.
    We leren nu eenmaal het meest van ‘pijn’, crises en andere ongein, het is niet anders. Toch?
    Hartelijke groet, Wim

  14. Bedankt Paul voor deze heldere column. Ik ben het erg eens met je conclusie: “werken aan een gezond relatiesysteem en aan een netwerk dat verantwoordelijk voor elkaar is”. Interessant en niet eenvoudig is daarbij de vraag (vanuit ubuntu-perspectief bezien) hoe wil ik me verhouden tot het WIJ van onze samenleving en het WIJ in mijn organisatie en netwerken? Sinds een aantal jaren experimenteren mensen verbonden aan WIJhetubuntugesprek.nl met deze vraag. Het is een kunst blijkt om elke keer opnieuw te bepalen waar je wilt staan tov. de ander en de groep van anderen. Het kernthema van IK in WIJ. Juist ook als je ‘in dienst’ bent van een organisatie doet deze vraag er toe. Organisaties die full aware de Nieuwe Tijd in willen stappen en gaan voor Nieuwe Business Modellen, realiseren zich dat de scheiding tussen medewerker en mens niet meer te maken is. Die ‘professionele’ scheiding is een achterhaald paradigma uit de vorige eeuw. Je werkt met de hele persoon samen, en niet allen met zijn competenties. Dat is de kern van sociale innovatie.
    groet, Dhian Sioe Lie

  15. Zeker en vast meneer Blot,

    Het is vaak moeilijk om dit principe vast te houden in de dagelijkse praktijk. In langdurige samenwerking met mensen is dit iets makkelijker, maar vaak doet men ook eenmalige zaken met mensen waar dit initiële vertrouwen principe (gesteund door alle privacy wetgeving???) meer kan mank te lopen. Het is dan moeilijk om na zo’n geval weer de draad op te pakken ( je medemens te vergeven??) en door te gaan met opnieuw weer te beginnen met vertrouwen.

    Ubuntu is trouwens prima ; Stel voor dat u in een volgend stuk het momenteel op internet lopende initiatief van Desmond Tutu noemt en steunt.

"Wat is uw reactie op mijn artikel? Mede namens de andere lezers bedankt voor het toevoegen van uw bijdrage. Laat een reactie achter voor mij, of reageer op elkaar. Het zou mij een plezier doen. Bedankt aan alle lezers die mijn weblog verrijken met een reactie." - Paul de Blot

NB: Uw emailadres wordt nooit gepubliceerd. Reacties met meer dan één link worden eerst gecontroleerd. Link alleen naar relevante websites. Gebruik uw reactie niet voor commercie.


9 + 1 =